Tố Hữu - Việt Bắc (tập thơ)

Vàng
10-12-05, 15:52
Tố Hữu - Việt Bắc (tập thơ)

Nhân dân là bể
Văn nghệ là thuyền
Thuyền xô sóng dậy
Sóng đẩy thuyền lên

Thuyền ra khơi xa
Gió căng buồm rộng
Buồm là Lao động
Gió là Ðảng ta
Vàng
10-12-05, 15:53
Cá nước

Tôi ở Vĩnh Yên lên
Anh trên Sơn Cốt xuống
Gặp nhau lưng đèo Nhe
Bóng tre trùm mát rượi

Anh là Vệ quốc quân
Tôi là người cán bộ
Hai đứa mỏi nhừ chân
Nghỉ hơi ngồi một chỗ

Gặp nhau mới lần đầu
Họ tên nào có biết
Anh người đâu, tôi đâu
Gần nhau là thân thiết.

Một thoáng lặng nhìn nhau
Mắt đã tìm hỏi chuyện
Ðôi bộ áo quần nâu
Ðã âm thầm thương mến

Giọt giọt mồ hôi rơi
Trên má anh vàng nghệ
Anh Vệ quốc quân ơi
Sao mà yêu anh thế!

Tôi nhích lại gần anh
Người bạn đường anh dũng
Anh chiến sĩ hiền lành
Tì tay trên mũi súng

Anh kể chuyện tôi nghe
Trận chợ Ðồn chợ Rã
Ta đánh giặc chạy re
Hai đứa cười ha hả

Rồi Bông Lau, Ỷ La
Ba trăm thằng tan xác
Cành cây móc thịt da
Thối inh rừng Việt Bắc

Tàu giặc đắm sông Lô
Tha hồ mà uống nước
Máu tanh đến bây giờ
Chưa tan mùi bữa trước

Mồm anh nở rất tươi
Mặt anh vàng thắm lại
Cánh đồng quê tháng mười
Thơm nức mùa gặt hái

Xa xôi đầu xóm tre xanh
Có bà ru cháu nằm khoanh lòng già:
Cháu ơi cháu lớn với bà
Bố mày đi đánh giặc xa chưa về
Cháu ngoan cháu ngủ đi nhe
Mẹ mày ra chợ bán chè bán rau
Bố đi đánh giặc còn lâu
Mẹ mày cày cấy ruộng sâu tối ngày

Anh có nghe thấy không
Ơi người anh Vệ quốc?

Chắc có lúc lòng anh
Nhớ nhà anh nhớ lắm
Ơi người bạn hiền lành
Mắt nhìn xa đăm đắm
Trưa nay trên đèo cao
Ta say sưa vài phút
Chia nhau điếu thuốc lào
Nào anh hút tôi hút

Rồi lát nữa chia đôi
Anh về xuôi tôi ngược
Lòng anh và lòng tôi
Mang nặng tình cá nước

1947
Vàng
10-12-05, 15:53
Phá đường

Rét Thái Nguyên rét về Yên Thế
Gió qua rừng Ðèo Khế gió sang

Em là con gái Bắc Giang
Rét thì mặc rét, nước làng em lo
Nhà em phơi lúa chưa khô
Ngô chửa vào bồ, sắn thái chưa xong
Nhà em con bế con bồng
Em cũng theo chồng đi phá đường quan
Con ơi con ngủ cho ngoan
Sang canh trăng lặn buổi tan mẹ về

Trên đồi quê
Trăng non mới hé
Ðường thì dài, hố xẻ chưa sâu
Chưa sâu thì cuốc cho sâu
Có anh có chị cùng nhau ta đào
Hì hà hì hục
Lục cục lào cào
Anh cuốc em cuốc
Ðá lở đất nhào
Nào anh bên trai
Nào em bên nữ
Ta thi nhau thử
Ai nào hơn ai!

Anh tài thì em cũng tài
Ðường dài ta xẻ, sức dai ngại gì
Ðường đi ngoắt ngoéo chữ chi
Hố ngang hố dọc chữ i chữ tờ
Thằng Tây mà cứ vẩn vơ
Có hố này chờ chôn sống mày đây
Ớ anh ớ chị nhanh tay
Nhanh tay ta cuốc, chôn thây quân thù

Ðêm nay gió rét trăng lu
Rộn nghe tiếng cuốc chiến khu phá đường...

1948
Vàng
10-12-05, 15:54
Bà mẹ Việt Bắc

Ðêm nay trên sàn
Bập bùng ngọn lửa
Mé kề nguồn cơn
Chuyện nhà chuyện cửa:

Con mé có ba
Trai hai gái một
Gái gả chồng xa
Trai còn đứa rốt

Thằng hai ngày trước
Trồn vào chiến khu
Nó đi cứu nước
Làm lính cụ Hồ.

Một hôm lính lệ
Theo thằng quan Châu
Ðến nhà hoạnh họe
Con mày đi đâu?

Tôi sợ khiếp quá
Lạnh chân lạnh tay
Ðứng trơ như đá
Hồn bay vía bay

Ông Ké lắc đầu
Một hai không biết
Nó đỏ mũi trâu
"Nói không, ông giết!"

Nó giật mái tranh
Nó tìm lục khắp
Lấc láo nhìn quanh
Như thằng ăn cắp

Nó tung đĩa bát
Nó đập héc vài [1]
Nó gầm nó quát
Ðá đít tạt tai

Suốt ngày nó phá
Nó chẳng thấy gì
Nó trói thằng cả
Lôi ông Ké đi

Nó khảo nó tra
Bố con nhừ tử
Rồi tha ông già
Còn con nó giữ

Nó nộp cho Tây
Ðày đâu không biết
Biền biệt lâu ngày
Nghe đồn nó chết

Nó lành như đất
Tội nghiệp con tôi
Tây nó giết mất
Con ơi, con ơi!

Phên nan gió lọt lạnh lùng
Ngọn lửa bập bùng mé khóc rưng rưng
Nghẹn ngào chuyện cũ nửa chừng

Từ đó ở nhà
Gieo neo túng quá
Hai ông bà già
Vợ thằng con cả

Rồi ông Ké mất
Nhà lại còn hai
Mẹ con quần quật
Kiếm ăn qua ngày

Bữa đói bữa no
Chạy quanh chẳng đủ
Ngày đôi bát ngô
Lên rừng đào củ

Tưởng rồi chết tất
Biết đâu có ngày
Trời còn có mắt
Cụ Hồ về ngay

Cụ Hồ ra lệnh
Ðuổi Nhật đuổi Tây
Cụ Hồ cho đánh
Lấy hết châu này.

Thằng Châu con chó
Cúp đuôi chạy dài
Mả bố nhà nó
Nịnh Tây hết thời

Ôi trời sướng quá
Dân kéo về Châu
Rầm rập hể hả
Mổ bò mổ trâu

Cờ treo đỏ chói
Trên nóc trên cây
Pí lè [2] inh ỏi
Suốt đêm suốt ngày

Cụ Hồ mở nước
Chia thóc cho dân
Tôi cũng lĩnh được
Tôi cũng có phần

Rồi ba tháng sau
Thằng hai ngày trước
Chẳng biết ở đâu
Chạy về bất chợt

Thoạt trông thấy nó
Tôi chẳng biết ai
Nó cao hơn bố
Tôi chỉ bằng vai

Bộ nó rõ oai
Vai thì đeo súng
Ngực tréo hai quai
Áo thì thắt bụng

Ðầu nó đội mũ
Có cái sao vàng
Trước nó lam lũ
Bây giờ thấy sang

Tôi ôm lấy nó
Tôi kể trước sau
Nỗi nhà mất bố
Nỗi anh chết tù

Mắt nó đỏ nọc
Nó cầm tay tôi:
Mé ơi đừng khóc
Nước Ðộc lập rồi!

Tôi bảo con tôi:
Mày đi tao nhớ
Tuổi đã lớn rồi
Liệu mà cưới vợ

Nó chỉ cười khì
Vợ con gì gấp!
Con còn phải đi
Giữ gìn Ðộc lập!

Ở chơi ít bữa
Nó hát cả ngày
Dọn nhà sửa cửa
Xới vườn luôn tay

Rồi nó xung phong
Vào Nam đánh giặc
Bao giờ giặc xong
Lại về Việt Bắc!

Tôi bảo: mày đi
Mày lo cho khỏe
Ðừng nghĩ lo gì
Ở nhà có mé...

Từ ấy đến nay
Ngày đêm tôi khấn
Tôi mong có ngày
Nó về, thắng trận...
Vàng
10-12-05, 15:56
Giữa thành phố trụi

Ðến làm chi đây? Ta đã biết
Ðô thành ta phá hết, lâu rồi!

Tìm chi đây giữa đống gạch vôi
Hoang tàn đổ nát?
Ta đi trên đường đá rát
Ðông lạnh ghê người
Chiếc lá vèo rơi xuống cỏ
Tường xiêu loét đỏ
Mái gãy sườn đen
Mảng buồng son kính vỡ rêu lên
Ô cửa mắt tròn thăm thẳm
Ai lên tiền tuyến đường muôn dặm?

Lại ngồi dưới gốc di lăng
ở đây còn có ai chăng với mình?
- Có!
- Ai nói đó?
A! các anh chiến lũy!
Sắt gỗ giăng thành
Cả các anh
Những di lăng, sấu, gạo
Không tiếc lá cành xanh
Vật ngang đường cản giặc
Các anh nữa, những dòng chữ sắc
- Thân cây tảng đá góc phòng -
Phá tan tấn công Mùa Ðông của Pháp
Bằng than bằng gạch bằng sơn
Nét muôn tay hằn vạn đại căm hờn.

Ta lại bước đi trên đường đá rát
Gõ gót vui nghe tiếng hát
Của mỗi hòn gạch nát mỗi cành khô:
Ngày mai về lại Thủ đô
Ngày mai sống lại từng mô đất này,
Ngày mai xanh lại từng cây
Ngày mai lại đẹp hơn rày hơn xưa,
Mùa đông dài lạnh sẽ qua
Phố ta lại dựng, nhà ta lại về,
Bàn tay đã nắm lời thề
Ra đi quyết phá, ngày về sẽ xây
Từ trong đổ nát hôm nay
Ngày mai đã đến từng giây từng giờ...

1947
Vàng
10-12-05, 15:57
Lên Tây Bắc

Sang nay ra trận lên Tây Bắc
Hai đứa ta cùng đi đánh giặc
Tay dao tay súng gạo đầy bao
Chân cứng đạp rừng gai đá sắc

Rất đẹp hình anh lúc nắng chiều
Bóng dài lên đỉnh dốc cheo leo
Núi không đè nổi vai vươn tới
Lá ngụy trang reo với gió đèo

Quê hương anh đó gió sương mù
Và rú rừng đây của chiến khu
Cỏ ngập đồng khô mờ lối cũ
Tan hoang làng cháy khói căm thù

Anh đi tìm giặc, tôi tìm anh
Người lính trường chinh áo mỏng manh
Mỗi bước vàng theo đồng lúa chín
Lửa vui từng mái nứa tươi xanh

Po Tào Mường Khủa Mường Tranh
Mường La Hát Lót chân anh đã từng

Anh về cối lại vang rừng
Chim reo quanh mái, gà mừng dưới sân
Anh về sáo lại ái ân
Ðêm trăng hò hẹn trong ngần tiếng ca

Nhưng rồi khói từ xa gió thổi
Núi kêu anh bộ đội lên đường

Lại những ngày đi, vắt với sương
Ngô bung, xôi nhạt, nước lưng bương
Ðên mưa rình giặc tai thao thức
Mùa lại mùa qua rét nhức xương

Ai biết trưa nay giữa bụi bờ
Anh nằm sưởi nắng mắt lơ mơ
Tôi ngồi không ngủ nghe anh thở
Khe khẽ lòng ngâm lên tiếng thơ

1948
Vàng
10-12-05, 15:58
Bao giờ hết giặc

Bà bủ nằm ổ chuối khô
Bà bủ không ngủ bà lo bời bời
Ðêm nay tháng chạp mồng mười
Vài mươi bữa nữa Tết rồi hết năm
Bà bủ không ngủ bà nằm
Bao giờ thằng út về thăm một kỳ?
Từ ngày nó bước ra đi
Nó đi Giải Phóng đến khi nào về?
Bao giờ hết giặc về quê?
Ðêm đêm bà bủ nằm mê khấn thầm
Bà bủ không ngủ bà nằm
Càng lo càng nghĩ càng căm càng thù
Ngoài phên gió núi ù ù
Mưa đêm mưa tự chiến khu mưa về

Ðêm nay bộ đội rừng khe
Mưa ướt dầm dề, gió buốt chân tay
Nó đi đánh giặc đêm này
Bước run bước ngã bước lầy bước trơn
Nhà còn ổ chuối lửa rơm
Nó đi đánh giặc đêm hôm sưởi gì?
Năm xưa cơm củ ngon chi
Năm nay cơm gié nhà thì vắng con
Bà bủ gan ruột bồn chồn
Con gà đã gáy đầu thôn sáng rồi.

1948
Vàng
10-12-05, 15:58
Bầm ơi

Ai về thăm mẹ quê ta
Chiều nay có đứa con xa nhớ thầm

Bầm ơi có rét không bầm
Heo heo gió núi, lâm thâm mưa phùn
Bầm ra ruộng cấy bầm run
Chân lội dưới bùn, tay cấy mạ non
Mạ non bầm cấy mấy đon
Ruột gan bầm lại thương con mấy lần
Mưa phùn ướt áo tứ thân
Mưa bao nhiêu hạt, thương bầm bấy nhiêu
Bầm ơi sớm sớm chiều chiều
Thương con bầm chớ lo nhiều bầm nghe
Con đi trăm núi ngàn khe
Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm
Con đi đánh giặc mười năm
Chưa bằng khó nhọc đời bầm sáu mươi
Con ra tiền tuyến xa xuôi
Yêu bầm yêu nước cả đôi mẹ hiền
Nhớ thương con, bầm yên tâm nhé
Bầm của con, mẹ Vệ quốc quân
Con đi xa cũng như gần
Anh em đồng chí quây quần là con
Bầm yêu con yêu luôn đồng chí
Bầm quý con, bầm quý anh em
Bầm ơi, liền khúc ruột mềm
Có con có mẹ còn thêm đồng bào
Con đi mỗi bước gian lao
Xa bầm nhưng lại có bao nhiêu bầm
Bao bà cụ từ tâm làm mẹ
Yêu quý con như đẻ con ra
Cho con nào áo nào quà
Cho củi con sưởi cho nhà nghỉ ngơi
Con đi, con lớn lên rồi
Chỉ thương bầm ở nhà ngồi nhớ con
Nhớ con, bầm nhé đừng buồn
Giặc tan, con lại về luôn với bầm.

Mẹ già tóc bạc hoa râm
Chiều nay chắc cũng nghe thầm tiếng con...

1948
Vàng
10-12-05, 15:59
Lượm

Ngày Huế đổ máu
Chú Hà Nội về
Tình cờ chú cháu
Gặp nhau Hàng Bè

Cháu bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh

Ca lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng

- Cháu đi liên lạc
Vui lắm chú à
Ở đồn Mang Cá
Thích hơn ở nhà!

Cháu cười híp mí
Má đỏ bồ quân
- Thôi chào đồng chí!
Cháu đi xa dần

Cháu đi đường cháu
Chú lên đường ra
Ðến nay tháng sáu
Chợt nghe tin nhà.

Ra thế
Lượm ơi!

Một hôm nào đó
Như bao hôm nào
Chú đồng chí nhỏ
Bỏ thư vào bao

Vụt qua mặt trận
Ðạn bay vèo vèo
Thư đề "Thượng khẩn"
Sợ chi hiểm nghèo
Ðường quê vắng vẻ
Lúa trổ đòng đòng
Ca lô chú bé
Nhấp nhô trên đồng

Bỗng lòe chớp đỏ
Thôi rồi, Lượm ơi!
Chú đồng chí nhỏ
Một giòng máu tươi!

Cháu nằm trên lúa
Tay nắm chặt bông
Lúa thơm mùi sữa
Hồn bay giữa đồng

Lượm ơi, còn không?

Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh

Ca lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng

1949
Vàng
10-12-05, 15:59
Em bé Triều Tiên

Em bé Triều Tiên ơi
Mẹ của em đâu rồi?

Tìm đâu mẹ của em
Có ai đây mà hỏi
Giặc bồn bề lửa khói

Xác ai nằm ngổn ngang
Bãi tuyết lặng quanh làng
Phố đổ nhà hoang vắng

Mẹ của em đấy ư
Cái thân trắng lắc lư
Ðầu giây treo lủng lẳng?

Cha của em đấy ư
Cái đầu lâu rũ tóc
Máu chảy dài thân cọc?

Không, không phải em ơi
Mẹ của em đây rồi!
Mẹ em đây người dân công tải đạn
Mẹ em đây người nữ cứu thương
Cha em đây giữa chiến trường
Mặt đen khói đạn, chặn đường giặc lui

Anh của em đã đến đây rồi
Anh chí nguyện
Con bác Mao đã đến
Anh đã đến bên nôi em cháy dở
Với cha em giết hết loài man rợ
Cho mẹ em xây lại tổ mềm
Cho em sướng cho em ca múa
Trên đồng hoa bãi lúa
Nhịp sóng vui muôn thuở của Triều Tiên

Bé em ơi giữa súng rền
Ngày mai tươi mát hát trên đất Triều...

1951
Vàng
10-12-05, 16:00
Bắn

Chúng ta ở đây
Trên đầu chúng nó
Ðại bác ta sau rèm tre nghểnh cổ
Trông xuống khoanh đồi đỏ
Ngon như một đĩa thịt bò tươi
Dưới kia chúng nó đang cười
Cười đi nhé, chúng bay ơi, rồi chết!

Bao đồng chí của ta bay đã giết
Chặt đầu cắm cọc phơi khô
Chị em ta, bay căng thịt lõa lồ
Con em ta bay quẳng chân vào lửa
Lúa ngô ta bay cướp về cho ngựa
Xóm làng ta bay đốt cháy tan hoang!

Chúng bay cười?
- Ðến giờ chưa đồng chí?
Năm phút nữa? Sao mà lâu thế nhỉ!
Anh pháo binh anh còn đợi chờ gì?
Anh còn trông anh còn ngắm từng ly
Anh sửa lại cho ngay nòng súng
Chúc đồng chí bắn thẳng vào cho đúng
Xé tan đồn nát xác chúng ra!
Có tiếng kèn gì thổi dưới đồi xa
Cờ chúng nó phất phơ đầu cột ấy
Chúng nó chào cờ! Ôi lá cờ hôi tanh biết mấy
Kéo bao lần qua máu của ta!
Anh pháo binh anh chưa bắn đi à?
Một phút nữa?
Ðầu tôi cháy bùng lên như cục lửa
Sướng bao nhiêu chốc nữa sẽ thành than
Sẽ ra tro tất cả trại đồn tan
Thây chúng nó tung lên từng miếng đỏ
Ðầu chúng nó óc phụt ra ngoài sọ

Ơi các anh xung kích dưới cỏ âm thầm
Hãy sẵn sàng tay mác nhảy lên đâm
Giết, bắt sống, không mống nào được thoát!
Anh đại bác, tôi chờ anh để hát!

1948
Vàng
10-12-05, 16:01
Voi

Voi là voi ơi
Voi yêu voi quý
Voi nằm voi nghỉ
Voi nghỉ voi chơi

Voi là voi ơi
Voi ta đầu thép
Voi cong chân đẹp
Voi nghểnh vòi cười

Voi là voi ơi
Voi con voi mẹ
Voi nặng voi nhẹ
Nào đi, trưa rồi!

Voi là voi ơi
Voi đi đánh nhé
Voi gầm voi ré
Voi xé tơi bời

Ta bế ta bồng
Voi lên ta vác
Vai ta vai sắt
Chân ta chân đồng

Ta đi qua rừng
Lau tre san sát
Voi nghe ta hát
Núi dội vang lừng

Ta đi lên đèo
Ta leo lên dốc
Voi ơi khó nhọc
Khó nhọc cũng trèo

Con đường gieo neo
Là đường Vệ Quốc
Tha hồ đèo dốc
Ta hò ta reo

Voi là voi ơi
Ðường đi dằng dặc
Chông gai cũng mặc
Ta vui ta cười

Một tí nữa thôi
Ðứng trên đầu địch
Nhanh lên đến đích
Tới rồi voi ơi!

Hoan hô voi ta
Hoan hô Vệ pháo
Yêu voi cởi áo
Lau cho voi nhà

Nào Voi nào Vệ
Ta quyết một lòng
Voi hăng voi nhé
Trận này lập công!

1948
Vàng
10-12-05, 16:02
Ðợi anh về
(dịch thơ Simonov)

Em ơi đợi anh về
Ðợi anh hoài em nhé
Mưa có rơi dầm dề
Ngày có dài lê thê
Em ơi em, cứ đợi.

Dù tuyết rơi gió nổi
Dù nắng cháy em ơi
Bạn cũ có quên rồi
Ðợi anh về em nhé!

Tin anh dù vắng vẻ
Lòng ai dù tái tê
Chẳng mong chi người về
Thì em ơi cứ đợi!
Em ơi em, cứ đợi!
Dù ai nhớ thương ai
Chẳng mong có ngày mai
Dù mẹ già con dại
Hết mong anh trở lại
Dù bạn viếng hồn anh
Yên nghỉ nấm mồ xanh
Nâng chén tình dốc cạn
Thì em ơi mặc bạn
Ðợi anh hoài em nghe
Tin rằng anh sắp về!

Ðợi anh anh lại về
Trông chết cười ngạo nghễ
Ai ngày xưa rơi lệ
Hẳn cho sự tình cờ
Nào có biết bao giờ
Bởi vì em ước vọng
Bởi vì em trông ngóng
Tan giặc bước đường quê
Anh của em lại về

Vì sao anh chẳng chết?
Nào bao giờ ai biết
Có gì đâu em ơi
Chỉ vì không ai người
Biết như em chờ đợi.

1947
Vàng
10-12-05, 16:02
Bài ca của người du kích
(dịch dân ca Nam Tư)

- Anh ơi mau trở về quê
Vợ anh vò võ một bề canh suông
- Thương chồng em hãy theo chồng
Ở đây chiến đấu, anh không thể về!

- Anh ơi mau trở về quê
Con anh nó khóc đỏ hoe cả tròng
- Con tôi có khó giòng giòng
Ở đây chiến đấu, cha không thể về!

- Anh ơi mau trở về quê
Mẹ anh già yếu bên hè chờ mong
- Mẹ ơi đừng giận đừng trông
Ở đây chiến đấu, con không thể về

- Anh ơi mau trở về quê
Nhà anh giặc đốt đã loe lửa hồng
- Cháy nhà thì cháy cam lòng
Ở đây chiến đấy, tôi không thể về!

- Anh ơi mau trở về quê
Ðời anh chết trẻ làm gì uổng thân
- Tôi dù chết mất tuổi xuân
Miễn là thắng lợi, được phần tự do

1948
Vàng
10-12-05, 16:03
Cho đời tự do
(dịch dân ca Nam Tư)

Chuyện rằng ở xứ Coóc-đon
Có người mẹ đến mồ con sụt sùi
Khóc rằng: Con của mẹ ơi
Con vàng con ngọc bỏ đời đi đâu
Ðể cho bố khóc mẹ sầu
Ðất ơi trả lại con đầu cho ta
Con nghe thấy tiếng mẹ già
- Mẹ ơi, đừng khóc nữa mà héo hon
Ðất đen phủ nặng mình con
Nhưng giòng nước mắt mẹ còn nặng hơn
Mẹ đừng khóc bên mồ con nữa
Trở về lo nhà cửa mẹ ơi
Nhắn cho nhà biết một lời
Rằng con mẹ chết cho đời tự do

1949
Vàng
10-12-05, 16:04
A-Liêu-sa nhớ chăng
(dịch thơ Simonov)

A-liêu-sa nhớ chăng
Những con đường Smô-lăng
Mưa dầm dề dai dẳng
Các chị em nhọc nhằn từng chặng
Ngực gầy ôm vò sữa che mưa
Thầm lau nước mắt tiễn đưa
Lạy trời phù hộ cho ta lên đường
Thân gái cũng can trường chiến sĩ
Yêu quê hương hùng vĩ
Như lòng xưa chứa chan
Cồn xanh quanh quất đường quan
Bước đi trăm dặm mà ngàn lệ sa
Xóm làng trắng bãi tha ma
Chừng đây hồn nước non Nga tụ về
Chừng đây sau dậu rào quê
Tổ tiên giang cánh chở che cho mình
Rủ nhau về họp cầu xin
Thương đàn con cháu chẳng tin có trời

Ta đã biết bạn ơi đất nước
Ðâu chỉ nhà ta được nâng niu
Mà làng quê những sớm chiều
Với cây giá gỗ thân yêu bên mồ

A-liêu-sa nhớ Bô-ri-xốp
Tiếng khóc than xé ruột nhà nào
Lệ người thiếu nữ tuôn trào
Và người mẹ góa mái đầu hoa râm
Áo tang trắng lạnh ướt đầm
Biết làm sao nói biết làm sao khuây
Xót lòng ta tính sao đây
Nhưng người mẹ đã đoán ngay nhủ mình:
- Các con ơi buổi chiến tranh
Ði đi mẹ đợi các anh trở về

Chúng tôi đợi các anh về!
Rừng xanh vọng tiếng đồng quê nhắn lời

Rừng xưa quê cũ xa rồi
Ðêm đêm còn vọng giọng lời thiết tha
Bạn với ta xông pha lửa đạn
Nguy bao phen thoát nạn sống còn
Lòng càng vui với nước non
Nước non Nga ta yêu dấu
Ta vui với đời ta chiến đấu
Trên đất đau thương xương máu gia đình
Ta vui vì mẹ Nga sinh
Vui vì một sớm chiến chinh lên đường
Có người vợ rất yêu thương
Hôn ta ba bận, lệ thường tiễn đưa

1949
Vàng
10-12-05, 16:04
Hành khúc
(dịch thơ Aragon)

Giữa hồi phản phúc
Tối đen tù ngục

Suối đã đục giòng
Chỉ lệ còn trong

Tai nghe những tiếng ré điên cuồng
Những lời tán tỉnh, lời quay quắt

Giặc xanh [4] đến với lũ diều hâu
Che ánh mặt trời, đen mặt đất

Chúng bảo ta : Rồi bay đói khát
Và giằng tay cướp bát cơm ta

Chúng bảo ta: Rồi bay chết rét
Và dân ta ăn tuyết nằm băng
Chúng bảo ta: Phải quăng đốt sách
Chủ đi đâu, chó xích theo sau

Chúng bảo ta: Cúi đầu tôi mọi
Phải phục tùng không nói năng chi

Chúng bảo ta: Tất cả phải quỳ
Những đứa khỏe thì đi sang Ðức

Chúng bảo ta: Tên này vào ngục
Những tên kia tống cổ đi đày

Nhưng chúng quên còn những người ngay
Lòng căm giận và bao người trẻ

Nhưng chúng quên quyết tâm bao kẻ
Mất hay còn một lẽ mà thôi

Chúng ta như ào ào gió lốc
Chúng ta như lửa bốc trong lò

Phất cờ lên dành lại tự do
Không liều lĩnh, không hy sinh vô ích

Chúng ta đi đánh quân thù địch
Chúng ta đi cứu nước non ta!

Ðuổi đuổi đi những thằng chủ mới
Quân giặc cướp, giết người, quân phản bội

Phân rõ trắng đen, phân rõ chính tà
Phải xứng danh Tổ quốc chúng ta!

Phải giành lại từ tay gian ác
Từng trái đồi ngọn núi vườn hoa

Phải giành lại từ tay quân giặc
Từng cửa nhà mồ mả ông cha

Bao đồng cỏ ngàn xưa đẫm máu
Và cả trời hiền hậu bao la

Mây không vẩn giặc không còn bóng
Tất tất cả kêu lên giải phóng

Những gì ta yêu phải cứu thoát ra
Tự mình ta, tự mình ta.

1950
Vàng
10-12-05, 16:05
Nếu thầy mẹ chết
(dịch thơ Ethel Rosenberg)

Nếu thầy mẹ chết, mai sau
Các con sẽ hiểu vì đâu bỗng ngừng
Ðời xuân tiếng hát nửa chừng
Sách còn để mở, tay dừng giữa trang
Việc còn để đó dở dang
Vì đâu nửa kiếp lỡ làng bỗng rơi!

Cũng đừng khóc nữa con ơi
Vì đâu giá họa những lời vu oan
Vì đâu nước mắt chảy tràn
Vì đâu vùi dập muôn vàn bất công
Nỗi niềm ngay thẳng trắng trong
Mai sau người sẽ rõ lòng mẹ cha!

Mai sau đời sẽ hát ca
Mai sau cây cỏ nở hoa trên mồ
Ðời ta phơi phới tự do
Hòa bình thân ái tắt lò chiến tranh
Các con đem tuổi xuân xanh
Cần lao xây dựng lòng thành vui tươi
Tin yêu giá trị con người
Mà thầy mẹ giữ trọn đời cho con

1953
Vàng
10-12-05, 16:06
Bài ca tháng mười

Thuở Anh chưa ra đời
Trái đất còn nức nở
Nhân loại chửa thành người
Ðêm ngàn năm man rợ

Nước mắt máu mồ hôi
Ðong hàng bát hàng bát
Bán đổi lấy cơm ôi
Nhặt từng hạt từng hạt

Từ khi Anh đứng dậy
Trái đất bắt đầu cười
Và loài người từ đấy
Ca bài ca Tháng Mười

Những mắt buồn sắp nhắm
Bừng dậy thấy tương lai
Những bàn tay lại nắm
Cờ đỏ qua đêm dài

Những đầu lên máy chém
Nhìn đao phủ hiên ngang:
"Muôn năm Ðảng Cộng sản!
"Chào Xô-Viết Liên bang!"

Ơi người Anh dũng cảm
Lũy thép sáng ngời ngời
Ðây Việt Nam Tháng Tám
Em Liên Xô Tháng Mười!

Hoan hô Sta-lin
Ðời đời cây đại thọ
Rợp bóng mát Hòa bình
Ðứng đầu sóng ngọn gió!

Hoan hô Hồ Chí Minh
Cây hải đăng mặt biển
Bão táp chẳng rung rinh
Lửa trường kỳ kháng chiến!

1950
Vàng
10-12-05, 16:07
Ðời đời nhớ ông

Bữa trước mẹ cho con xem ảnh
Ông Sta-lin bên cạnh nhi đồng
Áo ông trắng giữa mây hồng
Mắt ông hiền hậu, miệng ông mỉm cười

Trên đồng xanh mênh mông
Ông đứng với em nhỏ
Cổ em quàng khăn đỏ
Hướng tương lai
Hai ông cháu cùng nhìn

Sta-lin! Sta-lin!
Yêu biết mấy, nghe con tập nói
Tiếng đầu lòng con gọi Sta-lin!
Mồm con thơm sữa xinh xinh
Như con chim của hòa bình trắng trong

Hôm qua loa gọi ngoài đồng
Tiếng loa xé ruột xé lòng biết bao
Làng trên xóm dưới xôn xao
Làm sao, ông đã... làm sao, mất rồi!
Ông Sta-lin ơi! Ông Sta-lin ơi!
Hỡi ôi Ông mất! Ðất trời có không?
Thương cha thương mẹ thương chồng
Thương mình thương một thương Ông
thương mười
Yêu con yêu nước yêu nòi
Yêu bao nhiêu lại yêu Người bấy nhiêu

Ngày xưa khô héo quạnh hiu
Có Người mới có ít nhiều vui tươi
Ngày xưa đói rách tơi bời
Có Người mới có được nồi cơm no

Ngày xưa cùm kẹp dày vò
Có Người mới có tự do tháng ngày
Ngày mai dân có ruộng cày
Ngày mai độc lập ơn này nhớ ai
Ơn này nhớ để hai vai
Một vai ơn Bác một vai ơn Người
Con còn bé dại con ơi
Mai sau con nhé trọn đời nhớ Ông

Thương Ông mẹ nguyện trong lòng
Yêu làng yêu nước yêu chồng yêu con
Ông dù đã khuất không còn
Chân Ông còn mãi dấu son trên đường

Trên đường quê sáng tinh sương
Hôm nay nghi ngút khói hương xóm làng
Ngày tay trắng những băng tang
Nối liền khúc ruột nhớ thương đời đời

5-1953
Vàng
10-12-05, 16:07
Sáng tháng Năm

Vui sao một sáng tháng Năm
Ðường về Việt Bắc lên thăm Bác Hồ
Suối dài xanh mướt nương ngô
Bốn phương lồng lộng thủ đô gió ngàn

Bác kêu con đến bên bàn
Bác ngồi Bác viết, nhà sàn sơn sơ
Con bồ câu trắng ngây thơ
Nó đi tìm thóc nhởn nhơ quanh nhà.

Bàn tay con nắm tay Cha
Bàn tay Bác ấm vào da vào lòng
Bác ngồi đó, lớn mênh mông
Trời xanh biển rộng ruộng đồng nước non

Bác Hồ, cha của chúng con
Hồn của muôn hồn!
Cho con được ôm hôn má Bác
Cho con hôn mái đầu tóc bạc
Hôn chòm râu mát rượi hòa bình!

Ôi! cái tên kính yêu Hồ Chí Minh!
Trong sáng lòng anh xung kích
Nửa đêm bôn tập diệt đồn
Vững tay người chiến sĩ nông thôn
Bắt sỏi đá phải thành sắn gạo
Anh thợ, má anh vàng thuốc pháo
Cánh tay anh đầy sẹo lửa gang
Ơi những em đốt đuốc đến trường làng
Và các chị dân công mòn đêm vận tải!

Các anh chị, các em ơi, có phải
Mỗi khi lòng ta xao xuyến rung rinh
Môi ta thầm kêu Bác: “Hồ Chí Minh”!
Và mỗi trận mỗi mùa vui thắng lợi
Ðôi mắt Bác hiện lên cười phấn khởi
Ta lớn cao lên, bay bổng diệu kỳ
Trên đường dài hai cánh đỡ ta đi...

Bác Hồ đó, là lòng ta yên tĩnh
Ôi người Cha đôi mắt mẹ hiền sao!
Giọng của Người không phải sấm trên cao
Thấm từng tiếng, ấm vào lòng mong ước
Con nghe Bác tưởng nghe lời non nước
Tiếng ngày xưa và cả tiếng mai sau...

Bác Hồ đó, chiếc áo nâu giản dị
Màu quê hương bền bỉ đậm đà
Ta bên Người, Người tỏa sáng trong ta
Ta bỗng lớn ở bên Người một chút

Bác Hồ đó, ung dung châm lửa hút
Trán mênh mông thanh thản một vùng trời
Không gì vui bằng mắt Bác Hồ cười
Quên tuổi già, tươi mãi tuổi đôi mươi
Người rực rỡ một mặt trời cách mạng
Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng
Ðêm tàn bay chập choạng dưới chân Người

Hồ Chí Minh
Người ở khắp nơi nơi...
Hồn biển lớn đón muôn lời thủ thỉ
Lắng từng câu từng ý chưa thành
Người là Cha, là Bác, là Anh
Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ
Người ngồi đó, với cây chì đỏ
Chỉ đường đi từng bước từng giờ
Không gì vinh bằng chiến đấu dưới cờ
Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại!

Con nhớ hết mỗi lời Người dạy:
“Kháng chiến gian nan, kháng chiến trường kỳ”
Bác bảo đi là đi!
Bác bảo thắng là thắng!
Việt Nam có Bác Hồ
Thế giới có Sta-lin
Việt Nam phải tự do
Thế giới phải hòa bình!

Chúng con chiến đấu hy sinh
Tấm lòng son sắt, đinh ninh lời thề!

Bắt tay Bác tiễn ra về
Nhớ hoài buổi sáng mùa hè chiến khu

5-1951
Vàng
10-12-05, 16:08
Hoan hô chiến sĩ Ðiện Biên

Tin về nửa đêm
Hỏa tốc hỏa tốc
Ngựa bay lên dốc
Ðuốc chạy sáng rừng
Chuông reo tin mừng
Loa kêu từng cửa
Làng bản đỏ đèn đỏ lửa

Hoan hô chiến sĩ Ðiện Biên!
Hoan hô đồng chí Võ Nguyên Giáp!
Sét đánh ngày đêm xuống đầu giặc Pháp
Vinh quang Tổ quốc chúng ta
Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa!
Vinh quang Hồ Chí Minh,
Cha của chúng ta ngàn năm
sống mãi

Quyết chiến quyết thắng,
cờ đỏ sao vàng vĩ đại!

Kháng chiến ba ngàn ngày
Không đêm nào vui bằng đêm nay
Ðêm lịch sử, Ðiện Biên sáng rực
Trên đất nước, như huân chương trên ngực
Dân tộc ta, dân tộc anh hùng!

Ðiện Biên vời vợi nghìn trùng
Mà lòng bốn biển nhịp cùng lòng ta
Ðêm nay bè bạn gần xa
Tin về chắc cũng chan hòa vui chung

Hoan hô chiến sĩ Ðiện Biên
Chiến sĩ anh hùng
Ðầu nung lửa sắt
Năm mươi sáu ngày đêm, khoét núi,
ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt.
Máu trộn bùn non
Gan không núng
Chí không mòn
Những đồng chí thân chôn làm giá súng
Ðầu bịt lỗ châu mai
Băng mình qua núi thép gai
Ào ào vũ bão,
Những đồng chí chèn lưng cứu pháo
Nát thân, nhắm mắt, còn ôm
Những bàn tay xẻ núi, lăn bom
Nhất định, mở đường cho xe ta lên chiến
trường tiếp viện
Và những chị, những anh
ngày đêm ra tiền tuyến
Mấy tầng mây, gió lớn mưa to
Dốc Pha Ðin chị gánh anh thồ
Ðèo Lũng Lô anh hò chị hát
Dù bom đạn xương tan thịt nát
Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh

Hỡi các chị, các anh
Trên chiến trường ngã xuống
Máu của anh chị, của chúng ta,
không uổng

Sẽ xanh tươi đồng ruộng Việt Nam
Mường Thanh, Hồng Cúm, Him Lam
Hoa mơ lại trắng, vườn cam lại vàng.

Lũ chúng nó phải hàng, phải chết
Quyết trận này tiêu diệt Ðiện Biên
Quân giặc điên
Chúng bay chui xuống đất?
Chúng bay chạy đằng trời?
Trời không của chúng bay
Ðạn ta rào lưới sắt
Ðất không của chúng bay
Ðai thép ta thắt chặt!
Của ta, trời đất, đêm ngày
Núi kia, đồi nọ, sông này của ta!
Chúng bay chỉ một đường ra:
Một là tiêu diệt hai là tù binh.
Hạ súng xuống, rùng mình run rẩy
Nghe, pháo ta lừng lẫy thét gầm!

Nghe, trưa nay, tháng 5 mồng 7
Trên đầu bay, thác lửa hờn căm!
Trông, bốn mặt, lũy hầm sập đổ
Tướng quân bay lố nhố cờ hàng
Trông, chúng ta cờ đỏ sao vàng
Rực trời đất Ðiện Biên toàn thắng!
Hoan hô chiến thắng Ðiện Biên!
Tiếng reo núi vọng sông rền
Ðêm nay chắc cũng về bên Bác Hồ
Bác đang cúi xuống bản đồ
Chắc là nghe tiếng quân hò quân reo
Từ khi vượt núi qua đèo
Ta đi, Bác vẫn nhìn theo từng ngày
Tin về mừng thọ đêm nay
Chắc vui lòng Bác, giờ này đợi trông.
Ðồng chí Phạm Văn Ðồng
Ở bên đó, chắc đêm nay không ngủ
Tin đây Anh, Ðiện Biên Phủ hoàn thành
Ngày mai vào cuộc đấu tranh
Nhìn xuống mặt bọn Bi-đô, Smit
Anh sẽ nói: "Thực dân, phát xít
Ðã tàn rồi!
Tổ quốc chúng tôi
Muốn độc lập hòa bình trở lại
Không muốn lửa bom đổ xuống đầu con cái
Nước chúng tôi và nước các anh
Nếu còn bom lửa chiến tranh
Ở Việt Nam, các anh nên nhớ
Chính nghĩa thật là đáng sợ!
Và trận thắng Ðiện Biên
Cũng mới là bài học đầu tiên!"
Nhân dân Việt Nam anh dũng
Ðã cầm súng tiến lên
Nhất định hoàn toàn thắng lợi!

5-1954
Vàng
10-12-05, 16:09
Ta đi tới

Ta đi giữa ban ngày
Trên đường cái, ung dung ta bước
Ðường ta rộng thênh thang tám thước
Ðường Bắc Sơn - Ðình Cả - Thái Nguyên
Ðường qua Tây Bắc, đường lên Ðiện Biên
Ðường cách mạng, dài theo kháng chiến
Ðến hôm nay đường xuôi về biển
Mới tinh khôi màu đất đỏ tươi!
Ðẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi!
Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt
Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát
Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca

Ai qua Phú Thọ
Ai xuôi Trung Hà
Ai về Hưng Hóa
Ai xuống khu Ba
Ai vào khu Bốn
Ðường ta đó, tự do cuồn cuộn
Bốt đồn Tây đã cuốn sạch rồi!
Sông Thao nao nức sóng dồi
Ai về Hà Nội thì xuôi cùng thuyền.

Ờ đã chín năm rồi đấy nhỉ!
Kháng chiến ba ngàn ngày không nghỉ
Bắp chân, đầu gối vẫn săn gân!
Ngẩng đầu lên: trong sáng tuyệt trần
Tháng Tám mùa thu xanh thắm
Mây nhởn nhơ bay
Hôm nay ngày đẹp lắm!
Mây của ta, trời thắm của ta
Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa!
Ðã tan tác những bóng thù hắc ám
Ðã sáng lại trời thu tháng Tám
Trên đường ta về lại Thủ đô
Cờ bay quanh tóc bạc Bác Hồ!

Mẹ ơi lau nước mắt
Làng ta giặc chạy rồi!
Tre làng ta lại mọc
Chuối vườn ta xanh chồi
Trâu ta ra bãi ra đồi
Ðồng ta lại hát hơn mười năm xưa...
Các em ơi, đã học chưa?
Các anh dựng cho em trường mới nữa
Chúng nó chẳng còn mong dội lửa
Trường của em đứng giữa đồi quang
Tiếng các em thánh thót quanh làng.

Ai đi Nam Bộ
Tiền Giang, Hậu Giang
Ai vô thành phố
Hồ Chí Minh
Rực rỡ tên vàng

Ai về thăm bưng biền Ðồng Tháp
Việt Bắc miền Nam, mồ ma giặc Pháp
Nơi chôn rau cắt rốn của ta!
Ai đi Nam-Ngãi - Bình-Phú - Khánh Hòa
Ai vô Phan Rang, Phan Thiết
Ai lên Tây Nguyên, Công Tum, Ðắc Lắc
Khu Năm dằng dặc khúc ruột miền Trung!
Ai về với quê hương ta tha thiết
Sông Hương, Bến Hát, Cửa Tùng
Ai vô đó, với đồng bào, đồng chí
Nói với Nửa Việt Nam yêu quý
Rằng: nước ta là của chúng ta
Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa!
Chúng ta con một cha, nhà một nóc
Thịt với xương, tim óc dính liền.

Dù ai nói ngả nói nghiêng
Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân
Dù ai rào dậu ngăn sân
Lòng ta vẫn giữ là dân Cụ Hồ!

Ta đã lớn lên rồi trong khói lửa
Chúng nó chẳng còn mong được nữa
Chặn bàn chân một dân tộc anh hùng
Những bàn chân từ than bụi, lầy bùn
Ðã bước dưới mặt trời cách mạng
Những bàn chân của Hóc Môn, Ba Tơ,
Cao Lạng
Lừng lẫy Ðiện Biên, chấn động địa cầu
Những bàn chân đã vùng dậy đạp đầu
Lũ chúa đất xuống bùn đen vạn kiếp!

Ta đi tới trên đường ta bước tiếp
Rắn như thép, vững như đồng
Ðội ngũ ta trùng trùng điệp điệp
Cao như núi, dài như sông
Chí ta lớn như biển Ðông trước mặt!
Ta đi tới, không thể gì chia cắt
Mục Nam Quan đến bãi Cà Mau
Trời ta chỉ một trên đầu
Bắc Nam liền một biển
Lòng ta không giới tuyến
Lòng ta chung một Cụ Hồ
Lòng ta chung một Thủ đô
Lòng ta chung một cơ đồ Việt Nam!

8-1954
Vàng
10-12-05, 16:10
Việt Bắc

- Mình về mình có nhớ ta
Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng.
Mình về mình có nhớ không
Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn ?

- Tiếng ai tha thiết bên cồn
Bâng khuâng trong dạ, bồn chồn bước đi
Áo chàm đưa buổi phân ly
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay...

- Mình đi có nhớ những ngày
Mưa nguồn suối lũ những mây cùng mù
Mình về có nhớ chiến khu
Miếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai
Mình về rừng núi nhớ ai
Trám bùi để rụng, măng mai để già
Mình đi có nhớ những nhà
Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son
Mình về còn nhớ núi non
Nhớ khi kháng Nhật, thuở còn Việt Minh
Mình đi mình có nhớ mình
Tân Trào Hồng Thái, mái đình cây đa?

- Ta với mình, mình với ta
Lòng ta sau trước mặn mà đinh ninh
Mình đi mình lại nhớ mình
Nguồn bao nhiêu nước, nghĩa tình bấy nhiêu...

Nhớ gì như nhớ người yêu
Trăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nương
Nhớ từng bản khói cùng sương
Sớm khuya bếp lửa người thương đi về
Nhớ từng rừng nứa bờ tre
Ngòi Thia, sông Ðáy, suối Lê vơi đầy.

Ta đi ta nhớ những ngày
Mình đây ta đó, đắng cay ngọt bùi
Thương nhau, chia củ sắn lùi
Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng

Nhớ người mẹ nắng cháy lưng
Ðịu con lên rẫy bẻ từng bắp ngô
Nhớ sao lớp học i tờ
Ðồng khuya đuốc sáng những giờ liên hoan
Nhớ sao ngày tháng cơ quan
Gian nan đời vẫn ca vang núi đèo
Nhớ sao tiếng mõ rừng chiều
Chày đêm nện cối đều đều suối xa...

Ta về mình có nhớ ta
Ta về ta nhớ những hoa cùng người
Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi
Ðèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng
Ngày xuân mơ nở trắng rừng
Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang
Ve kêu rừng phách đổ vàng
Nhớ cô em gái hái măng một mình
Rừng thu trăng dọi hòa bình
Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung.

Nhớ khi giặc đến giặc lùng
Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây.
Núi giăng thành lũy sắt dày
Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù
Mênh mông bốn mặt sương mù
Ðất trời ta cả chiến khu một lòng.

Ai về ai có nhớ không?
Ta về ta nhớ Phủ Thông, đèo Giàng
Nhớ sông Lô, nhớ phố Ràng
Nhớ từ Cao - Lạng, nhớ sang Nhị Hà
Những đường Việt Bắc của ta
Ðêm đêm rầm rập như là đất rung
Quân đi điệp điệp trùng trùng
Ánh sao đầu súng, bạn cùng mũ nan
Dân công đỏ đuốc những đoàn
Bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay
Nghìn đêm thăm thẳm sương dày
Ðèn pha bật sáng như ngày mai lên.

Tin vui chiến thắng trăm miền
Hòa Bình, Tây Bắc, Ðiện Biên vui về
Vui từ Ðồng Tháp, An Khê
Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng

Ai về ai có nhớ không?
Ngọn cờ đỏ thắm gió lồng cửa hang
Nắng trưa rực rỡ sao vàng
Trung ương, Chính phủ luận bàn việc công
Ðiều quân chiến dịch Thu Ðông
Nông thôn phát động, giao thông mở đường
Giữ đê, phòng hạn, thu lương
Gửi dao miền ngược, thêm trường các khu.

Ở đâu u ám quân thù
Nhìn lên Việt Bắc: Cụ Hồ sáng soi
Ở đâu đau đớn giống nòi
Trông về Việt Bắc mà nuôi chí bền
Mười lăm năm ấy, ai quên
Quê hương Cách mạng dựng nên Cộng hòa
Mình về mình lại nhớ ta
Mái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào.

- Nước trôi nước có về nguồn
Mây đi mây có cùng non trở về
Mình về ta gửi về quê
Thuyền nâu trâu mộng với bè nứa mai
Nâu này nhuộm áo không phai
Cho lòng thêm đậm, cho ai nhớ mình
Trâu về, xanh lại Thái Bình
Nứa mai gài chặt mối tình ngược xuôi
- Nước trôi lòng suối chẳng trôi
Mây đi mây vẫn nhớ hồi về non
Ðá mòn nhưng dạ chẳng mòn
Chàm nâu thêm đậm, phấn son chẳng nhòa
Nứa mai mình gửi quê nhà
Nước non đâu cũng là ta với mình
Thái Bình đồng lại tươi xanh
Phên nhà lại ấm, mái đình lại vui.

- Mình về thành thị xa xôi
Nhà cao còn thấy núi đồi nữa chăng?
Phố đông còn nhớ bản làng
Sáng đèn còn nhớ mảnh trăng giữa rừng?
Mình đi ta hỏi thăm chừng
Bao giờ Việt Bắc tưng bừng thêm vui?

- Ðường về, đây đó gần thôi
Hôm nay rời bản về nơi thị thành
Nhà cao chẳng khuất non xanh
Phố đông càng giục chân nhanh bước đường
Ngày mai về lại thôn hương
Rừng xưa núi cũ yêu thương lại về
Ngày mai rộn rã sơn khê
Ngược xuôi tàu chạy, bốn bề lưới giăng
Than Phấn Mễ, thiếc Cao Bằng
Phố phường như nấm như măng giữa trời
Mái trường ngói mới đỏ tươi
Chợ vui trăm nẻo về khơi luồng hàng
Muối Thái Bình ngược Hà Giang
Cày bừa Ðông Xuất, mía đường tỉnh Thanh
Ai về mua vại Hương Canh
Ai lên mình gửi cho anh với nàng
Chiếu Nga Sơn, gạch Bát Tràng
Vải tơ Nam Ðịnh, lụa hàng Hà Ðông
Áo em thêu chỉ biếc hồng
Mùa xuân ngày hội “lùng tùng” thêm tươi
Còn non, còn nước, còn trời
Bác Hồ thêm khỏe, cuộc đời càng vui.

- Mình về với Bác đường xuôi
Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người
Nhớ Ông Cụ mắt sáng ngời
Áo nâu túi vải, đẹp tươi lạ thường
Nhớ Người những sáng tinh sương
Ung dung yên ngựa trên đường suối reo
Nhớ chân Người bước lên đèo
Người đi, rừng núi trông theo bóng Người...

- Lòng ta ơn Bác đời đời
Ngược xuôi, đôi mặt một lời song song
Ngàn năm xưa nước non Hồng
Còn đây, ơn Bác nối dòng dài lâu
Ngàn năm non nước mai sau
Ðời đời ơn Bác càng sâu càng nồng.

Cầm tay nhau hát vui chung
Hôm sau mình nhé, hát cùng Thủ đô.

10-1954
Vàng
10-12-05, 16:11
Lại về

Hà Nội ơi Hà Nội!
Cay đắng tám năm ròng
Quê ta thành đất giặc
Ôi ngàn năm Thăng Long!

Năm cửa ô rào thép
Xe gíp bụi mù đường
Nghênh ngang bầy mũ đỏ
Tanh trường học nhà thương

Còi hét ga Hàng Cỏ
Ðêm này nó chạy đâu
Bóng tối đè mái phố
Bay đâu lũ diều hâu?

Xé ruột lòng thao thức
Giày đinh nghiến nửa đêm
Tim đập dồn trống ngực
Ai đấm cửa ngoài thềm?

Ðầu phố ai kêu đó
Ú ớ mấy thằng say
Cuồng loạn quay đèn đỏ [1]
Quỷ sứ cười đêm ngày!

Hà Nội ơi Hà Nội!
Ðến bao giờ bao giờ
Hết đêm dài đen tối
Ngày mai đỏ rực cờ?

Hà Nội ta không mất
Nước Hồ Gươm vẫn trong
Ðêm đêm nhìn ảnh Cụ
Mắt Người nhìn ấm lòng

Hà Nội ta không khuất
Hỏa Lò thêm Nhà Tiền

Những đứa con vào chật
Hà Nội ơi vùng lên!

Giành lại bao năm tháng
Giành lại mỗi người con
Từng ngọn đèn tươi sáng
Từng giọt nước lành ngon!

Hà Nội ơi Hà Nội!
Bao giờ
Giữa Thủ đô
Cụ Hồ về
Bộ đội

Tiến vào năm cửa ô?

Về đến đây rồi Hà Nội ơi!
Người đi kháng chiến tám năm trời
Hôm nay về lại đây Hà Nội
Ràn rụa vui lên ướt mắt cười

Ðường quen phố cũ đây rồi
Thủ đô tươi dậy mặt người như hoa
Vườn hồng ngớt gió mưa qua
Cờ hoa đỏ nắng mái nhà vàng sao
Tay vui sóng vỗ rạt rào
Người về kẻ đợi mừng nào mừng hơn?
Biết bao sung sướng tủi hờn
Trông nhau mà tưởng như hồn còn mơ!

Hồ Gươm xanh thắm quanh bờ
Thiên thu hồn Nước mong chờ bấy nay!
Bây giờ đây lại là đây
Quốc kỳ đỉnh Tháp sao bay mặt Hồ

10-1954
__________________________
[1]Ðèn đỏ của những hộp đêm.
Papillon
10-12-05, 16:37
Có bài Bà má Hậu giang không Vàng ơi? Bài mà có đoạn:

Má thét lớn, lũ chúng bay đồ chó
Cướp nước tao cắt cổ dân tao
Tao già không sức cầm dao
Giết bay đã có con tao trong rừng

...
Vàng
10-12-05, 17:21
Bài đấy em chưa kiếm được, em st mấy bài khác (không trong tập Việt Bắc) vậy nhé:

Kính gửi cụ Nguyễn Du

Nửa đêm qua huyện Nghi Xuân
Bâng khuâng nhớ Cụ, thương thân nàng Kiều...
Hỡi lòng tê tái thương yêu
Giữa dòng trong đục, bánh bèo lênh đênh.

Ngổn ngang bên nghĩa bên tình
Trời đêm đâu biết gửi mình nơi nao?
Ngẩn ngơ trông ngọn cờ đào
Đành như thân gái sóng xao Tiền Đường!

Nỗi niềm xưa nghĩ mà thương:
Dẫu lìa ngó ý, còn vương tơ lòng...
Nhân tình, nhắm mắt chưa xong
Biết ai hậu thế, khóc cùng Tố Như?

Mai sau, dù có bao giờ...
Câu thơ thuở trước, đâu ngờ hôm nay!
Tiếng đàn xưa đứt ngang dây
Hai trăm năm lại càng say lòng người

Trải bao gió dập sóng dồi
Tấm lòng thơ vẫn tình đời thiết tha
Đau đớn thay phận đàn bà
Hỡi ôi, thân ấy biết là mấy thân!

Ngẫm xem qua kiếp phong trần
Đời vui nay đã nửa phần vui đây.
Song còn bao nỗi chua cay
Gớm quân Ưng Khuyển, ghê bầy Sở Khanh.

Cũng loài hổ báo ruồi xanh
Cũng phường gian ác hôi tanh hại người!
Tiếng thơ ai động đất trời
Nghe như non nước vọng lời nghìn thu.

Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du
Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày.
Hỡi người xưa của ta nay
Khúc vui xin lại so dây cùng Người!
Sông Lam nước chảy bên đồi
Bỗng nghe trống giục ba hồi gọi quân...
Vàng
10-12-05, 17:22
Bác ơi!

Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa
Đời tuôn nước mắt trời tuôn mưa ...
Chiều nay con chạy về thăm Bác
Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa!

Con lại lần theo lối sỏi quen
Đến bên thang gác, đứng nhìn lên
Chuông ôi chuông nỏ còn reo nữa?
Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn!

Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời
Miền Nam đang thắng, mơ ngày hội
Rước Bác vào thăm, thấy Bác cười!

Trái bưởi kia vàng ngọt với ai
Thơm cho ai nữa, hỡi hoa nhài !
Còn đâu bóng Bác đi hôm sớm
Quanh mặt hồ in mây trắng bay...

***

Ôi, phải chi lòng được thảnh thơi
Năm canh bớt nặng nỗi thương đời
Bác ơi, tim Bác mênh mông thế
Ôm cả non sông, mọi kiếp người.

Bác chẳng buồn đâu, Bác chỉ đau
Nỗi đau dân nước, nỗi năm châu
Chỉ lo muôn mối như lòng mẹ
Cho hôm nay và cho mai sau...

Bác sống như trời đất của ta
Yêu từng ngọn lúa, mỗi cành hoa
Tự do cho mỗi đời nô lệ
Sữa để em thơ, lụa tặng già.

Bác nhớ Miền Nam, nỗi nhớ nhà
Miền Nam mong Bác, nỗi mong cha
Bác nghe từng bước trên tiền tuyến
Lắng mỗi tin mừng, tiếng súng xa

Bác vui như ánh buổi bình minh
Vui mỗi mầm non, trái chín cành
Vui tiếng ca chung hòa bốn biển
Nâng niu tất cả, chỉ quên mình.

Bác để tình thương cho chúng con
Một thời thanh bạch, chẳng vàng son
Mong manh áo vải, hồn muôn trượng
Hơn tượng đồng phơi những lối mòn.

Ôi Bác Hồ ơi, những xế chiều
Nghìn thu nhớ Bác biết bao nhiêu!
Ra đi, Bác dặn: "Còn non nước..."
Nghĩa nặng, lòng không dám khóc nhiều.

Bác đã lên đường, theo tổ tiên
Mác - Lênin, thế giới Người Hiền
Ánh hào quang đỏ thêm sông núi
Dắt chúng con cùng nhau tiến lên!
Vàng
10-12-05, 17:23
Từ ấy

Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ
Mặt trời chân lý chói qua tim
Hồn tôi là một vườn hoa lá
Rất đậm hương và rộn tiếng chim...

Tôi buộc lòng tôi với mọi người
Để tình trang trải với trăm nơi
Đề hồn tôi với bao hồn khổ
Gần gũi nhau thêm mạnh khối đời.

Tôi đã là con của vạn nhà
Là em của vạn kiếp phôi pha
Là anh của vạn đầu em nhỏ
Không áo cơm, cù bất cù bơ.
Vàng
10-12-05, 17:24
Mồ côi

Con chim non rũ cánh
Đi tìm tổ bơ vơ
Quanh nẻo rừng hiu quạnh
Lướt mướt dưới dòng mưa.

Con chim non chiu chít
Lá động khóc tràn trề
Chao ôi buồn da diết
Chim ơi biết đâu về.

Gió lùa mưa rơi rơi
Trên nẻo đường sương lạnh
Đi về đâu em ơi
Phơi thân tàn cô quạnh!

Em sưởi trong bàn tay
Cho lòng băng giá ấm
Lìa cành lá bay bay
Như mảnh đời u thảm!

Con chim non không tổ
Trẻ mồ côi không nhà
Hai đứa cùng đau khổ
Cùng vất vưởng bê tha

Rồi ngày kia rã cánh
Rụi chết bên đường đi...
Thờ ơ con mắt lạnh
Nhìn chúng: "Có hề chi!".
Vàng
10-12-05, 17:24
Đi đi em!

Rứa là hết! Chiều ni em đi mãi
Còn mong chi ngày trở lại Phước ơi!
Quên làm sao, em hỡi, lúc chia phôi
Bởi khác cảnh, hai đứa mình nghẹn nói.

Em len lén, cúi đầu, tay xách gói
Áo quần dơ, cắp chiếc nón le te
Vẫn chưa thôi, lời day dứt nặng nề
Hàng dây tiếng rủa nguyền trên miệng chủ!

Biết không em, nỗi lòng anh khi đó?
Nó tơi bời, đau đớn lắm em ơi!
Bàn chân em còn luyến tiếc không rời
Nơi em đã cùng anh vui phút chốc.

Những đêm tối, anh viết bài em học
Cho em quên bớt nỗi nhọc ban ngày
Nơi bao nhiêu âu yếm tuổi thơ ngây
Anh đã trút cho lòng em tất cả!

Em ngoái cổ nhìn anh: ta chỉ trả
Thầm cho nhau đôi mắt ướt li sầu!
Biết làm sao, em hỡi, nói cùng nhau?
Tiếng chưởi mắng vẫn phun hoài, nhục nhã!

Thì em hỡi! Đi đi, đừng tiếc nữa!
Ngại ngùng chi? Nấn ná chỉ thêm phiền!
Đi đi em, can đảm bước chân lên
Ừ đói khổ phải đâu là tội lỗi!

Anh mới hiểu: càng ngậm ngùi khổ tủi
Càng dày thêm uất hận của lòng ta
Nuôi đi em, cho đến lớn, đến già
Mầm hận ấy, trong lồng xương ống máu
Để đêm nóng mai kia hồn chiến đấu
Mà hôm nay anh đã nhóm trong lòng!
Vàng
10-12-05, 17:32
Thơ Tố Hữu

TỪ ẤY (1937 - 1946)
1. Tương tri
2. Đi đi em
3. Chiều
4. Từ ấy
5. Tiếng hát sông Hương
6. Trứng sáo Ly Quê
7. Đông Kinh nhuộm máu
8. Khi con tu hú
9. Nhớ đồng
10. Con cá, chột nưa
11. Trăng trối
12. Châu Ro
13. Bà má Hậu Giang
14. Dậy mà đi
15. Một tiếng rao đêm
16. Tiếng hát đi đày
17. Huế tháng Tám

VIỆT BẮC (1946 - 1954)
18. Cá nước
19. Phá đường
20. Bầm ơi
21. Voi
22. Lượm
23. Sáng tháng năm
24. Hoan hô chiến sĩ Điện Biên
25. Ta đi tới
26. Việt Bắc

GIÓ LỘNG (1955 - 1961)
27. Quê mẹ
28. Với Lê-nin
29. Người con gái Việt Nam
30. Em ơi... Ba Lan...
31. Tiếng chổi tre
32. Bài ca mùa xuân 1961
33. Mẹ Tơm

RA TRẬN (1962 - 1971)
34. Hãy nhớ lấy lời tôi
35. Từ Cu-ba
36. Tấm ảnh
37. Kính gửi cụ Nguyễn Du
38. Mẹ Suốt
39. Ê-mi-ly, con...
40. Bài ca xuân 68
41. Bác ơi
42. Theo chân Bác

MÁU VÀ HOA (1972 - 1977)
43. Việt Nam máu và hoa
44. Nước non ngàn dặm
45. Bài ca quê hương

MỘT TIẾNG ĐỜN (1979 - 1992)
46. Một khúc ca
47. Có một ngày như thế
48. Hát trên giàn khoan dầu
49. Mới
50. Duyên thầm
Vàng
10-12-05, 17:33
Tương tri

Anh không hỏi từ đâu
Em lạc loài trôi tới
Hỏi mà chi em hỡi
Càng thêm tủi lòng nhau!


Anh đã biết rằng em
Sống rày đây mai đó
Trong bụi đời sư­ơng gió
Bên xó chợ chân thềm.


Chiều hôm nay gió lạnh
Đẩy em tới buồng anh
Em ơi nghèo không bánh
Anh chỉ có chút tình...


Anh nhìn em không nói
Nhẹ nhẹ để bàn tay
Trên đầu non tóc rối
Rũ r­ợi xõa ngang mày.


Nhìn anh không chớp mắt
Em chẳng nói năng gì
Hai đứa con phiêu bạt
Bữa ni thành tư­ơng tri...

Huế, 11-1937
giangthu
10-12-05, 19:08
Thơ gì mà đọc thấy ghê! Nhân văn cảm khái kỳ cục!
Chaien
10-12-05, 21:00
Thế Vàng có biết bài có đoạn
Mã Chiếm Sơn buông cuơng và ngẫm nghĩ
Ngựa rung đầu hý mạnh giữa tàn quân........ bài đó mình quên mất rồi.
Vàng
10-12-05, 21:10
Thế Vàng có biết bài có đoạn
Mã Chiếm Sơn buông cuơng và ngẫm nghĩ
Ngựa rung đầu hý mạnh giữa tàn quân........ bài đó mình quên mất rồi.
Bài này em chiều bác được. Tuy nhiên bài này thấy hèn hèn sao ấy.

LY RƯỢU THỌ

Mã Chiếm Sơn buông cương và ngẫm nghĩ
Ngựa rung đầu hí lạnh giữa tàn quân
Đồi phong xa bốc khói, đỉnh non gần
Đã khuất phục dưới lá cờ binh Nhật.
Trán kiêu hãnh lần đầu trông xuống đất
Mã nghẹn ngào: "Thôi hết, Mãn Châu ơi!"
Và quân binh cúi lặng chẳng nên lời...

Rồi từ đó, và gươm vàng võ phục
Và cừu hận và lòng sôi rửa nhục
Mã chôn sâu trong một cõi trời riêng
Buông hồn đau, liễu rủ suối ưu phiền.
Cốt oanh liệt đã khoác màu ẩn sĩ
Rượu cứ rót cho say sưa lạc hỉ
Đàn ca lên cho át tiếng đầu rơi
Dưới gươm bay vun vút loáng xanh trời.
Mãn Châu quốc đang những giờ hấp hối
Gượng kêu lên, hỡi ôi lời trăn trối:
"Chiếm Sơn đâu, cứu nước, Chiếm Sơn ơi!"
Thì nơi kia Mã vén trướng, tươi cười
Cúi lạy mẹ chúc mừng ly rượu thọ.
Đào xuân thắm dâng hương vào cửa sổ
Bạc xuân trong rắc trắng mái hành lang.

Mẹ ngồi yên, như cốc nước e tràn
Không dám động - và nhìn con lặng lẽ
Nhưng mắt yếu bỗng rưng rưng ngấn lệ
Trán nhăn nheo bỗng ửng máu tim già
Và bàn tay run rẩy đỡ ly ngà
Bỗng quật xuống nền hoa: ly rượu vỡ!
Ly rượu vỡ tan tành. Ôi bỡ ngỡ
Ôi hãi hùng. Mã tướng run toàn thân!

Lần đầu tiên, Mã tướng run toàn thân!
Ngoài chiến địa, Chiếm Sơn hằng ngạo nghễ
Trông lửa đạn là trò chơi con trẻ
Mà hôm nay Mã tướng run toàn thân
Mà hôm nayMã tướng chết hai phần!
Nét nghiêm khắc cong vòng cung môi mỏng
Nghe sôi sục cả linh hồn nóng bỏng.
Người mẹ già thét lớn: "Mã Chiếm Sơn!"
(Mã run lên) "Đâu giọt rượu căm hờn?
Mãn Châu quốc nghe không mày, rên rỉ
Dưới gót sắt của Phù Tang ích kỷ
Đang mang quân giày xéo cả Trung Hoa
Nước Trung Hoa yêu dấu của lòng ta
Đã thống khổ bởi bao xiềng ngoại quốc!
Chưa vừa ư những tai ương thảm khốc
Đã đè trên dân tộc nước non mày!
Có chi vui sông núi đỏ tràn thây
Mà Mã tướng ngày nay dâng rượu cúc?
Rượu cúc ấy, Chiếm Sơn, là rượu nhục!"

Rừng phương xa loáng bạc nắng lung lay
Hoa đào bay, trước cửa, hoa đào bay
Trong hoa tuyết trắng ngần rơi lả tả...
Và xuân ấy năm nghìn quân của Mã
Đánh tan xương của Nhật, một sư đoàn.
Cà phê đen
10-12-05, 21:11
Hihi tranh nhau bốt, thật ra thơ Tố Hữu hèn là đúng rồi. Người làm sao của chiêm bao làm vậy.

LY RƯỢU THỌ

Mã Chiếm Sơn buông cương và ngẫm nghĩ
Ngựa rung đầu hí lạnh giữa tàn quân
Đồi phong xa bốc khói, đỉnh non gần
Đã khuất phục dưới lá cờ binh Nhật.
Trán kiêu hãnh lần đầu trông xuống đất
Mã nghẹn ngào: "Thôi hết, Mãn Châu ơi!"
Và quân binh cúi lặng chẳng nên lời...

Rồi từ đó, và gươm vàng võ phục
Và cừu hận và lòng sôi rửa nhục
Mã chôn sâu trong một cõi trời riêng
Buông hồn đau, liễu rủ suối ưu phiền.
Cốt oanh liệt đã khoác màu ẩn sĩ
Rượu cứ rót cho say sưa lạc hỉ
Đàn ca lên cho át tiếng đầu rơi
Dưới gươm bay vun vút loáng xanh trời.
Mãn Châu quốc đang những giờ hấp hối
Gượng kêu lên, hỡi ôi lời trăn trối:
"Chiếm Sơn đâu, cứu nước, Chiếm Sơn ơi!"
Thì nơi kia Mã vén trướng, tươi cười
Cúi lạy mẹ chúc mừng ly rượu thọ.
Đào xuân thắm dâng hương vào cửa sổ
Bạc xuân trong rắc trắng mái hành lang.

Mẹ ngồi yên, như cốc nước e tràn
Không dám động - và nhìn con lặng lẽ
Nhưng mắt yếu bỗng rưng rưng ngấn lệ
Trán nhăn nheo bỗng ửng máu tim già
Và bàn tay run rẩy đỡ ly ngà
Bỗng quật xuống nền hoa: ly rượu vỡ!
Ly rượu vỡ tan tành. Ôi bỡ ngỡ
Ôi hãi hùng. Mã tướng run toàn thân!

Lần đầu tiên, Mã tướng run toàn thân!
Ngoài chiến địa, Chiếm Sơn hằng ngạo nghễ
Trông lửa đạn là trò chơi con trẻ
Mà hôm nay Mã tướng run toàn thân
Mà hôm nayMã tướng chết hai phần!
Nét nghiêm khắc cong vòng cung môi mỏng
Nghe sôi sục cả linh hồn nóng bỏng.
Người mẹ già thét lớn: "Mã Chiếm Sơn!"
(Mã run lên) "Đâu giọt rượu căm hờn?
Mãn Châu quốc nghe không mày, rên rỉ
Dưới gót sắt của Phù Tang ích kỷ
Đang mang quân giày xéo cả Trung Hoa
Nước Trung Hoa yêu dấu của lòng ta
Đã thống khổ bởi bao xiềng ngoại quốc!
Chưa vừa ư những tai ương thảm khốc
Đã đè trên dân tộc nước non mày!
Có chi vui sông núi đỏ tràn thây
Mà Mã tướng ngày nay dâng rượu cúc?
Rượu cúc ấy, Chiếm Sơn, là rượu nhục!"

Rừng phương xa loáng bạc nắng lung lay
Hoa đào bay, trước cửa, hoa đào bay
Trong hoa tuyết trắng ngần rơi lả tả...
Và xuân ấy năm nghìn quân của Mã
Đánh tan xương của Nhật, một sư đoàn.

Tố Hữu
Vàng
10-12-05, 21:25
Nếu nhắc đến bài "Ly rượu thọ" của Tố Hữu, không thể không nhắc đến bài "Tiếng địch sông Ô" của Phạm Huy Thông. Thậm chí hồi xưa em nhớ dư luận còn cho rằng Ly rượu thọ cũng là của Huy Thông chứ không phải Tố Hữu. Tuy nhiên mấy bài thơ trên đều từ thời tiền chiến, vả lại 2 tác giả cũng chả có ý kiến gì nên cũng chả ai nhắc tới chuyện này nữa.

Tiếng địch sông Ô

I

Sở Bá Vương ngồi yên trên mình ngựa,
Giương mắt buồn say ngắm chân trời xa.

Trong sương thu nhẹ đượm ánh dương tà,
Quân Lưu Bang đang tưng bừng hạ trại.
Khói tung bay trên vòm trời rộng rãi
Như muôn sao trong đám tối mơ màng.
Khắp bốn phương, giáo mác tỏa hào quang,
Liên tiếp nhau chen chúc xung quanh ven trời lờn.
Mấy làn trại (lưới xa xôi, mịt mùng và chắc chắn)
Đóng trùng trùng, điệp điệp trên đầu non.
Cờ chư hầu đỏ rực như pha son,
Quằn quại cong trên nền trời lá mạ.
Gió quát bên tai Vương, và rộn rã,
Tiếng quân reo, tiếng ngựa hí, tiếng loa vang,
Theo gió chiều vi vút vẳng đưa sang.

Nhưng, lặng lẽ, bâng khuâng, vua nước Sở,
Như pho tượng đồng, ngồi trên mình ngựa,
Để luồng mắt mênh mang
Như vấn vương, như vơ vẩn trên Ô giang.
Vì Vương rõ, phía sông Ô, binh Phàn Khoái,
Mới hôm trước bị quân mình xô qua ải,
Nên vòng vây chưa kịp khóa trước bình minh.
Vương toan, khi đêm tối, chỉ huy binh,
Chém quân Khoái vừa thua như cắt cỏ,
Phá trùng vi tan tành về hướng đó.
Vương sẽ dàn tướng sĩ bên kia sông,
Họp chư hầu còn trung tín cho thật đông,
Rồi máu Hán rửa lâng lâng hờn Cai Hạ.
Vương sẽ như năm nào đem binh mã
Lại tung hoành trên thế giới mênh mông,
Vương sẽ lại (ôi vinh quang) trong bão lửa vẫy vùng,
Vương sẽ lại tơi bời vung kiếm thép,
Và, đưa tay, giành lại tấm giang sơn,
Vương sẽ lại...
Nhưng bóng đêm đã xóa cảnh hoàng hôn,
Và phương xa, mơ hồ, trăng le lói,
Một trận gió hung hăng đùng đùng nổi,
Vặn mạnh cờ trên nóc trại ngất cao,
Vương khoan thai, buộc lại dải chiến bào,
Rồi xuống ngựa bước vào trong trướng gấm.


II

Trướng thênh thang, lạnh lùng và u ám,
Sở Bá Vương đứng sững trước cửa phòng,
Để nỗi buồn, một nỗi buồn u uất mênh mông,
Ngao ngán nhẽ, nặng đè lòng người chiến sĩ...
Và chống kiếm trước phòng sầu quạnh quẽ,
Hạng Vương vừa nhác thấy bóng Ngu Cơ,
Nên hỡi ôi! Tia hy vọng lờ mờ
Vương cảm thấy trong lòng ngầm ngấm tắt.
Vương trông...
Vẫn như gặp nàng lần thứ nhất,
Tim anh hùng như ngây ngất say sưa.
Tựa thân mềm vào lưng ỷ, nàng Ngu Cơ
Mắt mơ hồ nhìn qua khung cửa sổ,
Để hồn buồn chơi vơi như bay trên cành gió.
Chỗ nàng ngồi,
Một luồng trăng biêng biếc riêng soi,
Khiến Hạng Vương, trong lòng say, những tưởng
Rời cung Quảng, ả Hằng vừa bay xuống...

Thấy rèm châu êm ái bỗng cuốn lên,
Nàng bâng khuâng sực tỉnh giấc mơ tiên,
Ngoảnh đầu trông thấy quân vương bên trướng,
Nàng đứng dậy. Rồi cúi chào phu tướng,
Bước lại gần, chàng hé miệng, xót đau,
Rồi ngập ngừng toan nói...
Bỗng âu sầu,
Vẳng bên tai như từng lời thổn thức,
Như suối vắng âm thầm chiều thu khóc,
Địch xa xôi dìu dặt trên Ô giang,
Khúc bi ca não ruột và mơ màng,
Như càng khêu những nỗi sầu tịch mịch,
Như ôm ấp, như nấu nung lòng Hạng Tịch.

Hồn đê mê, Sở chúa vuốt tua rèm,
Say sưa nhìn cặp mắt long lanh đen,
Cặp mắt nồng nàn, mà xa xăm, mà say đắm,
Như chan hòa niềm ái ân đằm thắm,
Cặp mày thanh, êm ái như mây cong,
Như núi xuân lưu luyến hơi xuân phong,
Dưới vầng trán bâng khuâng sẽ dịu dàng uốn nét.
Tóc óng đen, như ao trong dưới bóng đêm mù mịt,
Chập chờn bay theo áng gió heo may,
Và êm buông như sóng cuốn trên lưng gầy.

Trên Ô giang đương mơ hồ dìu dặt,
Trong vùng tối âm u, dần dần tiếng địch... tắt.
Tiếng địch tắt. Nhưng dư âm
Trong sương khuya còn văng vẳng điệu âm thầm.
Nén thương đau, Vương ngậm ngùi sẽ kể
Niềm ngao ngán vô biên như trời bể.
Ôi! Tấm gan bền chặt như Thái Sơn
Bao nhiêu thu cay đắng chẳng hề sờn!
Ôi Những trận mạc khiến trời long đất lở!
Những chiến thắng tưng bừng, những vinh quang rực rỡ!
Ôi! Những võ công oanh liệt chốn sa trường!
Những buổi tung hoành, lăn lộn trong rừng thương!
Những tướng dũng bị đầu văng trước trận...!
Nhưng, than ôi! Vận trời khi đã tận,
Sức "lay thành, nhổ núi" mà làm chi?
Rồi buồn rầu, Vương tỏ cho nàng nghe
Hy vọng cuối cùng trong tim Vương còn sót lại,
Rồi Vương nói:
"Nhưng đau lòng ta biết mấy!
Ngay đêm nay, ta phải quyết... biệt ái khanh
Thì, nàng ôi, việc lớn mới mong thành.
Nhưng rời nàng, ôi... rời nàng, ta đâu nỡ...?
Mà mang nàng xông pha trong mưa lửa
Trùng vi kia ta thoát khỏi làm sao?"

Giọt châu sa lã chã trên áo bào,
Nàng Ngu Cơ bên mình chàng thổn thức.
Địch Trương Lương như ngậm sầu quyện khóc,
Lại não nùng dìu dặt trên Ô giang.
Trên Ô giang, tiếng địch thiết tha than,
Như tiếng nhạn kêu đêm nơi ven trời vò võ,
Như tiếng nhạn canh khuya thầm nhủ gió
Tự hư vô lại nức nở tiếng mơ màng,
Nàng Ngu Cơ...
Nàng Ngu Cơ, khẳng khái nắm tay chàng:
"Quân vương ơi ơi! Còn đợi chờ chi nữa
Mà đường xa chàng còn chưa ruổi ngựa?
Trống canh hai trong bóng sẫm đổ hồi,
Còn dùng dằng chi nữa, đi đi thôi!
Kìa! Thờ ơ, trăng mờ đang chênh chếch...
Còn ngồi đó mà nghe chi tiếng địch,
Cho chí đầy dần cạn trong tim đau.
Đừng nghe! Đừng nghe nữa! Hãy đi mau!
Nghe làm chi tiếng tre đằng than ai oán,
Khúc bi ca nặng nề và đòi đoạn,
Đầy những lời thương tiếc điệu thê lương.
Quân vương ôi! Mau sửa soạn lên đường,
Lên đường xa nơi mơ màng sương phủ...
Nào đâu trái tim xưa? Nào đâu tâm hồn cũ?
Lãnh truân chuyên xin gắng giữ chí bình sinh,
Khách anh hào chi xá kể nỗi điêu linh,
Ngày gian lao với quãng đường khe khắt?"

Địch Trương Lương trên Ô giang dìu dặt,
Tưởng trời đêm, trăng biếc lạnh lùng than.
Quỳ sát bên, nàng tha thiết tiếng khuyên van
"Đi đi chàng, nơi xa xăm, tiếng Địch
Càng não lòng, càng âm u, càng tịch mịch...
Đi đi chàng, còn thân Ngu đâu đáng bận trí quân vương?
Lá lìa cây dù gió xé bên vệ đường,
Dù nắng hun, dù mưa dầm làm tan nát,
Xin quân vương chớ bận lòng vì phận bạc!"
Nhưng lời lời tuy dũng cảm, oai linh,
Trong lòng đau niềm thống khổ vẫn mênh mông,
Cố... nàng cố nén u buồn... nhưng không được,
Và sóng lệ ào tuôn, nàng bưng đầu thổn thức...
Tiếng du hồn trong bóng tối vẫn lang thang,
Vẫn âu sầu dìu dặt phía Ô giang.
Địch âm thầm bên tai đưa văng vẳng,
Đương bâng khuâng trong khoảng trời yên lặng,
Bỗng véo von như chim hót, rồi bỗng ngừng,
Rồi lại nổi... xa xôi, và u uất não nùng.
Gan sắt đá như chơi vơi theo tiếng địch,
Vương thấy tan đâu chí anh hùng vô địch,
Cất tiếng buồn, chàng sẽ nói:
"Ái khanh ơi!
Đành... vận trời khi đã hết cũng đành thôi!
Không, phi ơi... thà cùng phi cùng sống chết
Còn hơn phải... phải trọn đời cách biệt!"

Rồi đỡ cằm, chán nản, Sở Bá Vương
Để cặp mắt im giương
Đuổi bóng những ngày vinh trong âm tối.
Nhưng nàng Ngu lại băn khoăn tha thiết gọi:
"Thiếp đâu ngờ, quân vương hỡi, trí trượng phu
Lại không hơn lòng nhi nữ chút nào ư?
Nếu vì thiếp, chỉ than ôi, vì tiện thiếp
Mà chàng quên chí cao cùng sự nghiệp,
Thì thân hèn thà vơ vất dưới tuyền đài
Để, đành lòng, chàng nghĩ đến cuộc tương lai.
Đi đi, chàng, đi đi, phu tướng hỡi!
Ngại ngần chi, và u sầu chi mãi...!
Niềm ái ân xưa, chàng hãy gác một bên lòng
Và, quyết tình lên ngựa, thẳng xa rong!
Quân vương trông, trăng liềm càng phai ánh.
Đi đi thôi!"
Sở Bá Vương, lòng quyết định,
Nhìn Ngu Cơ lần cuối và nghẹn ngào:
"Ta đi đây... nàng ở lại... Dù sao,
Có nhan sắc nhường kia nàng chớ sợ...
Vì nay mai khi Hán binh vào trại Sở,
Ta quyết Bang phải hậu đãi riêng nàng."
Rồi đi ra.
Nhưng trầm trầm bổng bổng Ô giang
Địch Trương Lương vẫn vô hình nức nở,
Như non nước tô sương ngùi than thở
Hòa nỗi lòng u uất cõi đen sâu.
Vương dừng hia đứng lại trước rèm châu,
Rồi, e ấp, ngoảnh nhìn người dưới trướng.
Tiếng than dài vẫn đâu đây bay lưởng vưởng...
Khi nặng nề, khi đắm đuối, khi ngân nga,
Khi mơ hồ, khi êm ả, khi cao xa.
Tiếng địch rung trong cảnh sầu không giới hạn.
Hy vọng gần tàn trong tim Vương như tàn hẳn.
Nhưng bỗng:
- "Buổi gió cuồng xa tống lá vàng bay,
Ta muốn nàng tường lòng son sắt chẳng đổi thay.
Lúc gian nguy cách biệt nàng, ta đâu nỡ!...
Đi! Ta cùng đi! Cùng xông pha trong sóng lửa!
Ta quyết sẽ mang nàng vượt khoỉ trùng vi,
Rồi, cùng nhau ta cùng dấn bước lưu ly!
Mà ví bằng Cao Xanh kia không tựa nữa,
Đôi ta, cùng nhau, cùng chôn thây trong da ngựa:
Bên mình phi, dù bỏ mạng cũng cam tâm."

- "Nếu chàng mong còn trở lại đất Hoài Âm.
Nếu chí xưa, chí nghiêng trời lệch đất,
Trong trái tim anh hùng chưa tan nát,
Thì, chàng ơi!
Đường mênh mông chàng vỗ ngựa ra đi thôi.
Bằng vì quyến, vì thương thân hèn mọn,
Mà đễn nỗi chàng đành buông chí lớn,
Tiện thiếp đây xin khuất bóng trước mặt chàng,
Cho chàng đi, đi ngang dọc bước ngang tàng,
Cho phỉ sức cường long nơi hồ hải."
Dứt lời, nàng hăng hái,
Tới bên chàng, cao tuốt lưỡi gươm xanh.
Rồi tự ải.

Vẫn âm thầm trong cõi tối mênh mông,
Địch Trương Lương như ngậm ngùi kể lể,
Nghẹn lời thương chiếc vong hồn quạnh quẽ,
Liều theo mây bạt gởi kiếp lênh đênh!
Như đã dày, đã dạn nỗi điêu linh
Hạng Vũ như không còn biết đau đớn,
Mặt gang thép, nỗi u buồn chẳng gợn,
Chàng nghiêng mình lặng đứng trông người yêu.
Nhưng... hồn bâng khuâng trong cảnh mộng tiêu điều,
Chàng còn cố hình dung đôi mắt sáng,
Đôi mắt sâu xa, và ảo huyền, và xán lạn,
Mà ngàn thu đành tối mãi tự đêm nay.
Nên, tuy nhường... không cảm động mảy may,
Như thản nhiên, như lạnh lùng, như vô giác,
Mà, ngập ngừng trong khóe mắt,
Lần đầu tiên, lệ chiến sĩ long lanh.
Lần đầu tiên, người chiến sĩ đa tình
Để lệ bạc thầm lăn trên gò má.
Trong khi tiếng địch thổi, âm thầm và buồn bã,
Trên Ô giang như khóc lóc nỗi phân ly,
Càng ngày càng réo rắt, càng lâm ly,
Càng âm u, càng mơ màng, càng thảm thiết.


III

Bên mình Ngu Cơ đứng bao lâu, chàng không biết
Nhưng, đến khi, bàng hoàng, chàng lặng lẽ ngẩng trông,
Thì Hán binh đã đông nghịt bên bờ sông,
Và trời cao, than ôi, vừa quyết trắng.
Mà...!
Mà tiếng địch âm thầm trong bóng đêm văng vẳng
Trên Ô giang, đã bặt hẳn tự bao giờ.

(1935)
Chaien
10-12-05, 23:38
Bài thơ Ly rượu thọ mình đọc cũng lâu rồi nên không nhớ rõ thời điểm sáng tác nhưng hình như viết trong thời kỳ nước mình bị chiếm đóng bởi quân Pháp, lúc đó tất nhiên muốn khơi gợi tinh thần yêu nước thì phải viết nhẫn đi một chút, đúng không? Dùng hình ảnh này để gợi lên hình ảnh yêu nước của thanh niên VN thì hay chứ sao. Cho dù tác giả là Huy Thông hay là Tố Hữu thì bài Ly Rượu Thọ vẫn có một giá trị nhất định.
Quân Nhật lúc đó tràn vào Trung Quốc không ai ngăn cản được, Mã Chiếm Sơn là biểu tượng đầu tiên của kháng chiến chống Nhật đọc lên tự khắc người đọc sẽ hiểu Việt Minh là biểu tượng của kháng chiến chống thực dân Pháp lúc đó.
Chứ có phải như bây giờ độc lập thì muốn làm thơ viết văn chống thực dân thì làm thế nào mà chẳng được.
Mà bọn thực dân Pháp lúc đấy có phải nó ngu đâu mà không biết là thơ kêu gọi. Nó không cấm, không bắt thì mới là lạ. Vậy là hèn hay không hèn?
Hơn nữa, để ủng hộ Việt Minh chống thực dân Pháp lúc đấy là ai- tất nhiên là các chú Khựa rồi. Nhất tiễn hạ song điêu, còn chú Vàng làm thơ hay thật nhưng lại nói điêu.
SnakeReturned
11-12-05, 00:26
Nhà thơ Hữu Loan về quê làm ruộng, thồ mía, thồ đá nung vôi, sau 30 năm mới trở ra Hà Nội đã thành một ông già râu tóc bạc trắng. Hỏi ông đánh giá về thơ Tố Hữu? Ông suy nghĩ một lát, rồi trả lời: "Một nhà thơ trung bình".

Tôi cho đánh giá của nhà thơ Hữu Loan là đúng mực.

Vì đã là một thần tượng thi ca, thì ngoài nội dung tư tưởng, còn phải có đóng góp về phương thức biểu cảm. Thơ Tố Hữu được phần nội dung tư tưởng cách mạng, nhưng phần hình thức biểu hiện không có đóng góp mới. Ông sử dụng những hình thức biểu hiện sẵn có như thể lục bát, hoặc thất ngôn trường thiên và ngũ ngôn trường thiên của thể cổ phong. Mà lục bát thì ông không thể hơn được Nguyễn Du, cũng chưa hơn được Nguyễn Bính. Các cách thức biểu hiện khác (gọi là thể tự do), thì đã có cả trong phong trào thơ mới giai đoạn 1930 -1945. Họ (những nhà thơ lãng mạn) là những người đóng góp, chứ ông (Tố Hữu) là người lặp lại.

Câu thơ của Phạm Huy Thông:

Sở bá vương ngồi yên trên mình ngựa
Đưa mắt buồn lặng ngắm chân trời xa
Trong sương thu nhẹ đượm ánh dương tà
Quân Lưu Bang đang tưng bừng hạ trại.
(Tiếng địch sông Ô - 1935)

Ấm cuối câu thứ nhất Phạm Huy Thông gieo vần trắc, gợi hình một võ tướng gắn chặt với chiến mã, con chiến mã bám chắc xuống mặt đất, giống như một khối tượng.

Ấm cuối câu 2 và câu 3 gieo vần bằng, làm câu thơ thoát ra, ngân dài, như không gian bát ngát bao la trước mặt Hạng Võ.

Ấm cuối câu thứ 4 hai vần trắc liền nhau (hạ trại), nghe như thấy tiếng đóng cọc dựng lều của quân sĩ Lưu Bang đang bao vây Hạng Võ ở vùng Cai Hạ, dẫn đến tiêu diệt đối thủ dũng mãnh này.

Câu thơ của Tố Hữu:

Mã Chiêm Sơn buông cương và ngẫm nghĩ
Ngựa rung đầu hý mạnh giữa tàn quân
Đồi non xa thấp thoáng đỉnh non gần
Đã khuất phục dưới lá cờ binh Nhật.
(Mã Chiêm Sơn - in trong tập Từ Ầy xuất bản năm 1946)

Ấm cuối của câu 1 và câu 4, Tố Hữu cũng gieo vần trắc; âm cuối câu 2 và câu 3 cũng gieo vần bằng, y hệt Phạm Huy Thông. Nhưng câu thơ của Phạm Huy Thông ăn nhập chặt chẽ giữa nội dung và hình thức biết bao! Một thành công trong nghệ thuật biểu cảm của lối thơ 8 âm tiết được sáng tạo trong phong trào thơ mới. Còn hình tượng Mã Chiêm Sơn của Tố Hữu chỉ là một phiên bản vụng về. Ngay câu đầu, hai từ "buông cương" và "ngẫm nghĩ" làm cấu trúc câu thơ lỏng lẻo hẳn đi, rã rời hình ảnh một chiến tướng, đâu còn có thể "đánh tan xương quân Nhật một sư đoàn". Bạn hãy đọc to lên, ngâm lên nữa càng hay, sẽ nhận ra rất rõ sự hơn kém về tứ về âm của cả khổ thơ, của từng câu thơ, của từng lời thơ.

HT
Chaien
11-12-05, 01:38
Tranh luận với Snake Returned thật thú vị. Theo như mình nhớ thì quân của Mã Chiếm Sơn lúc đấy yếu lắm, súng đạn không , tiền cũng không. Quân Nhật kêu gọi đầu hàng, quân Nhật đi tới đâu, quân quan đều chạy hoặc hàng. Nên hình ảnh buông cương và ngẫm nghĩ thật hay, cảm khái. Chỉ trong lúc nguy nan nhất mới biết ai trung với nước, còn hình ảnh Sở Bá Vương bị truy bức tới sông Ô Giang thì tự sát cũng là hành động bi tráng nhưng có thực là anh hùng không khi Sở Bá Vương hoàn toàn có thể vượt sông và quy tập lại lực lượng. Nghệ thuật đồng ý giống nhau, nhưng nội dung và hình ảnh lại tương phản nhau rất nhiều giữa 2 bài thơ, nó thể hiện phẩm chất cách mạng của Tố Hữu, là có tinh thần yêu nước nồng nàn và cho dù trong hoàn cảnh nào thì chiến thắng sau cùng mới là quan trọng nhất.
Đánh tan xương quân Nhật một sư đoàn là hình ảnh thật. Mình kể lại theo trí nhớ là quân Nhật tưởng Mã Chiếm Sơn đầu hàng nên đã ung dung tiến vào thành phố thì bị phục kích, sau đó quân Nhật củng cố lại lực lượng và cho bắn pháo vào trận địa quân Mã. Quân Mã chết nhiều nhưng không biết làm sao vì hỏa lực kém.
Mã Chiếm Sơn trong hoàn cảnh đó đã nảy ra ý định dùng kỵ binh Mông Cổ bất ngờ trong đêm đánh vào quân Nhật, đó là đêm tuyết nên mới có câu ''Trong hoa tuyết trắng ngần rơi lả tả'' và quân Nhật bị chém gần hết là có thực, nên tướng Nhật ( xin lỗi mình không nhớ tên) đã tức giận mà tự sát.
Chiến thắng của Mã đã nức lòng nhân dân Khựa vì trước đó nghe Nhật lùn đi tới đâu thì không chạy cũng hàng, trong khi chỉ dùng kỵ binh là chiến thuật rất bình thường của Khựa mà thắng được pháo Nhật.
Hình ảnh người mẹ và người vợ cũng đối lập nhau rất nhiều, thể hiện một điểm rõ ràng không thể bài Ly rượu thọ là của Huy Thông được, một bên thì quyến luyến nhi nữ, một bên thì hình ảnh người mẹ ( có thể xem là hình ảnh đất nước) mà dấn thân vào cuộc chiến không cân sức, một mất một còn.
Hơn nữa đã bao nhiêu cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp đã thất bại như Phan Đình Phùng , Hoàng Hoa Thám..... thì liệu lực lượng non nớt của Việt Minh sẽ như thế nào đây.......nhân dân có tin tưởng hay không. Nên hình ảnh Mã Chiếm Sơn buông cương và ngẫm nghĩ có giá trị nội dung tư tưởng rất lớn, cảnh tỉnh phần lớn thanh niên đang do dự. Phong trào Thơ mới hay thì hay thật đấy nhưng có ủy mị quá không. Có giá trị nghệ thuật thật đấy nhưng bế tắc. Đây rõ ràng là cố ý giống nhau về nghệ thuật để cảnh tỉnh - đúng không?
Tôi tự hỏi phải chăng tác giả của bài Ly Rượu Thọ có ý làm thơ tương tự về nghệ thuật như thế để cảnh tỉnh một tầng lớp trí thức trong thời đại ấy.
Trong thơ nghệ thuật là rất quan trọng. Nhưng Bác đã viết: '' Nay ở trong thơ nên có thép - Nhà thơ cũng phải biết xung phong''.

Mình rất thích bình luận thơ nghiêm túc và có giá trị như bạn - bạn phân tích về nghệ thuật rất chính xác.
Hồng Hà
11-12-05, 02:32
Nguyên văn bởi Chaien
Trong thơ nghệ thuật là rất quan trọng. Nhưng Bác đã viết: '' Nay ở trong thơ nên có thép - Nhà thơ cũng phải biết xung phong''.
Nhận xét của em, thơ Tố Hữu đọc như vè, có lẽ tác giả "sản xuất" thơ là để phục vụ cho một điều gì đấy hay mục tiêu riêng của tác giả. Văn thơ nghệ thuật với em thì yếu tố hay là hàng đầu. Rồi những thứ râu ria như... tác giả, phục vụ, hoàn cảnh, lý tưởng... là xuống hàng thứ 7. Sau cả 2-3-4-5-6 là những khoảng trống không.
Chaien
11-12-05, 03:12
Tất nhiên thơ bình dân thích hợp với nhận thức và trình độ của đa số nhân dân (đa số người đọc) lúc ấy.

Bác cũng có viết
Hòn đá to hòn đá nặng
Một người nhấc nhấc không đặng
Hòn đá to hòn đá nặng
Nhiều người nhấc nhấc lên đặng

Tất nhiên thơ hay hay không còn phụ thuộc vào trình độ ở mức độ nào và nhận thức ở mức độ nào của người đọc. Với đa số nhân dân mù chữ thời đấy thì làm sao thơ đến được với người đọc mà không bằng truyền miệng được.

Còn nếu quy về thời điểm này thì cứ thuê osin ra nhấc đá thì đố mà thấy hay được.
chomolungma
11-12-05, 11:54
Thơ Tố Hữu

TỪ ẤY (1937 - 1946)

VIỆT BẮC (1946 - 1954)


GIÓ LỘNG (1955 - 1961)


RA TRẬN (1962 - 1971)

MÁU VÀ HOA (1972 - 1977)




Việt Bắc trong tập Việt Bắc và Theo chân Bác trong Ra trận là hai trong số vài bài của Tố Hữu với tôi được xem là hay, có chút tình, chút thơ tuy còn đôi chỗ gượng gạo gò bó. Cả thời phổ thông tôi đã học để bình, để phân tích không biết bao nhiêu bài thơ của Tố Hữu, hoặc dùng thơ Tố Hữu để chứng minh gì gì đó.
Thực sự cũng có những câu thơ, vần thơ của Ông đã làm tôi xúc động.
Hữu Loan nói, Tố Hữu là nhà thơ bình thường, nhiều người cũng nhận xét như vậy.
Tuy nhiên, thời đại ấy cần những con người làm những bài thơ như thế. Khách quan hơn không bàn về sự đúng hay sai mà chỉ cần thấy rằng là chúng ta đã chiến đấu và đã chiến thắng. Chiến thắng với bao mất mát đau thương, có phần nào có sự đóng góp của Tố Hữu cùng với những tác giả khác trong hệ thống văn học thời kỳ ấy qua những bài thơ, bài văn ca ngợi miền Bắc Xã hội chủ nghĩa, ca ngợi lãnh tụ, kêu gọi thúc giục trai tráng ra chiến trường là không thể không tính đến. Giá trị tuyên truyền là đạt, nếu không nói là rất cao.

Về cá nhân Tố Hữu trong suốt cuộc đời làm thơ cho/vì cách mạng, Xuân Sách nhận xét

Từ ấy trong tôi ngừng tiếng hát
Trông về Việt Bắc tít mù mây
Nhà càng lộng gió thơ càng nhạt
Máu ở chiến truờng, hoa ở đây.

Hôm nay nhiều người chúng ta sinh ra lớn lên trong một thời đại khác, văn học cũng phải khác, như Tố Hữu đã có lần viết

... Xưa là rừng núi là đêm
Giờ thêm sông biển lại thêm ban ngày...

Làm việc đi
Vàng
11-12-05, 12:18
Ấn tượng nhất với em hồi bé trong thơ Tố Hữu không phải là "Từ Ấy" hay "Đi Đi Em", mà là bài "Con cá, Chột nưa". Hồi đấy chả nhớ em ăn vạ đòi phụ huynh mua cho cái gì hay đòi đi cắm trại gì đó chả nhớ nên tuyệt thực luôn cả ngày. Em nằm trong buồng đến bữa nhất định không chịu ra ăn cơm. Thế là cả nhà ăn cơm xong mẹ em mang mâm cơm phần em đến để đầu giường. Em thì trùm chăn khóc chán thì giả vờ ngủ. Mà đói bỏ mẹ có ngủ được đ éo đâu. Khóc chán mỏi mồm bụng đói em mang thơ Tố Hữu ra đọc đi đọc lại. Mãi đến sáng hôm sau đói quá phải chịu thua phụ huynh đấy các bác ạ. Được cái qua hôm ấy thì em thuộc bài Con cá, Chột nưa. Giờ thử viết ra đây xem còn nhớ hết không nhé:

Con cá, Chột nưa

Dăm sáu ngày mệt xỉu
Thuốc làm khuây mấy điếu
Vài ba hớp nước trong
Suy nghĩ chuyện bao đồng
Vẫn không ngoài chuyện đói

Đầu sàn canh bốc khói
Chén cá nức mùi thơm
Thêm họa với mùi cơm
Sao mà như cám dỗ

Muốn ngủ mà không ngủ
Cái bụng cứ thầm thì
Ăn đi thôi, ăn đi
Chết làm chi cho khổ

Nghe hắn thầm khuyên nhủ
Tôi đỏ mặt bừng tai
Im đi cái giọng mày
Tao thà cam chịu chết

....

Ăn đi vào con cá
Dăm bảy cái chột nưa
Có ai biết, ai ngờ
Thế vẫn tròn danh dự
Nhưng mà tôi lưỡng lự
Suy nghĩ rồi lắc đầu

Không thể gì quyến rũ
Mua bán được lương tâm
Danh dự của riêng thân
Là của chung đồng chí
Chaien
11-12-05, 12:27
Em nghe nói có bên kia bên này thế là google tìm ra được diễn đàn kia ngay.... Bây giờ chạy qua chạy lại cũng hay....thôi bình loạn tiếp vậy

Em hiểu bác đang buồn về mất mát
Chiến tranh nào chẳng có hy sinh
Khoảng cách kia có dấu được lỗi lầm
Cả xã hội chìm trong thời bao cấp

Thơ Tố Hữu có niềm tin cách mạng
Nhưng con người ai chẳng có cá nhân
Văn cũng thế muôn đời không đổi
Phải chăng là bác đã phôi pha????
Vàng
11-12-05, 13:07
Em vừa đọc mấy câu thơ của bác
Bác tự làm hay bác chép ở đâu?
Mà kêu buồn, mất mát ở đâu đâu?
Hay đầu bác bây giờ đang man mát?
Chaien
11-12-05, 13:30
ah` anh xin lỗi là anh quên ghi là trả lời bác chomolungma chứ không phải trả lời chú, bây giờ anh trả lời chú vàng nhé, chú hết lăn tăn nhé.

Vàng mã vàng đen cũng là vàng
Trẻ em mới lớn quên chùi đít
Thò tay cọ quẹt lại liếm vàng
Lớn lên chắc nhập hội cái bang.
Gaụp2
18-12-05, 14:21
Hãy nhớ lấy lời tôi (http://s35.yousendit.com/d.aspx?id=112E65VPSP6WG1M37FT2YHBZ19)

Có những phút làm nên lịch sử
Có cái chết hóa thành bất tử
Có những lời hơn mọi bài ca
Có con người như chân lý sinh ra.
Nguyễn Văn Trỗi!
Anh đã chết rồi
Anh còn sống mãi
Chết như sống, anh hùng, vĩ đại.
Hỡi người Anh, đã khép chặt đôi môi
Tiếng anh hô: Hãy nhớ lấy lời tôi!
Đang vang dội. Và ánh đôi mắt sáng
Của Anh đã chói ngời trên báo Đảng

***

Nghìn năm sau sẽ nhớ lại hôm qua
Một sáng mùa thu, giữa khám Chí Hòa
Anh đi giữa hai tên gác ngục
Và sau chúng, một người linh mục.
Anh bước lên, nhức nhói chân đau,
Dáng hiên ngang vẫn ngẩng cao đầu
Quần áo trắng một màu thanh khiết
Thây gầy yếu mạnh hơn cái chết.
Bầy giết thuê và lũ viết thuê
Hai hàng đen, súng cắm lưỡi lê
Anh bước tới, mắt nhìn, bình thản
Như chính Anh là người xử án.
Cỏ trong vườn mát dưới chân Anh
Đời vẫn tươi màu lá rau xanh
Đây miếng đất của Anh đòi giải phóng
Đây máu thịt của Anh đòi cuộc sống.
Anh thét to: "Ta có tội gì đây?"
Chúng trói Anh vào cọc, mấy vòng dây
Mười họng súng. Một băng đen bịt mắt.
Anh thét lớn: "Chính Mỹ kia là giặc!"
Và tay Anh giật phắt mảnh băng đen
Anh muốn thiêu, bằng mắt, lũ đê hèn
Với cái chết, Anh muốn nhìn giáp mặt
Như ngọn lửa không bao giờ dập tắt!
Chúng run lên, xông trói chặt Anh hơn
Đôi môi Anh đã khô cháy căm hờn:
Phải chiến đấu không sợ gì súng đạn!
Lệnh: Hàng đầu quỳ xuống! Một giây thôi
Anh thét lên: Hãy nhớ lấy lời tôi:
Đả đảo đế quốc Mỹ!
Đả đảo Nguyễn Khánh!
Hồ Chí Minh muôn năm!
Hồ Chí Minh muôn năm!
Hồ Chí Minh muôn năm!
Phút giây thiêng, Anh gọi Bác ba lần!
Súng đã nổ, mười viên đạn Mỹ
Anh gục xuống. Không. Anh thẳng dậy
Anh hãy còn hô: Việt Nam muôn năm!
Máu tim Anh nhuộm đỏ đất Anh nằm.
Mắt đã nhắm, không một lời rên rỉ,
Anh chết vậy, như thiên thần yên nghỉ.
Chẳng cần đâu, cây thánh giá sắt tây
Của tay người linh mục ném bên thây!

***

Anh đã chết, Anh Trỗi ơi, có biết
Máu kêu máu, ở trên đời, tha thiết!
Du kích quân Ca-ra-cát đã vì Anh
Bắt một tên giặc Mỹ giữa đô thành.
Anh đã chết. Anh chẳng còn thấy nữa
Lửa kêu lửa, giữa miền Nam rực lửa
Như trái tim Anh, ôi lửa nào bằng!
Phút cuối cùng, chói lọi khối sao băng...
Hãy nhớ lấy lời tôi!
Nguyễn Văn Trỗi
Lời Anh dặn, chúng tôi xin nhớ:
Hãy sống chết quang vinh
Trước kẻ thù không sợ
Vì Tổ quốc hi sinh
Như đời Anh, người thợ.

(Tố Hữu - 23/10/1964)
LANGTU
18-12-05, 14:25
Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi

http://IMG02.imageshack.us/IMG02/3780/3504052405052ri.jpg

Liệt sĩ cách mạng, chiến sĩ biệt động nội thành, sinh ngày 1-2-1940 tại làng Thanh Quít, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (nay là tỉnh Quảng Nam). Sau hiệp định Genève, ông còn nhỏ tuổi, nên theo gia đình vào sống tại Sài Gòn làm nghề thợ điện ở nhà máy đèn Chợ Quán. Tại đây ông giác ngộ cách mạng, tham gia vào tổ chức biệt động vũ trang thuộc Đại đội Quyết tử 65, cánh Tây Nam Sài Gòn. Đầu năm 1964, nhân dịp Tết Nguyên Đán, ông ra căn cứ Rừng Thơm (thuộc huyện Đức Hòa, tỉnh Long An) học chính trị và Nghệ thuật đánh biệt động tại nội thành.

Tháng 5 năm 1964, chính phủ Hoa Kỳ cử một phái đoàn chính trị, quân sự cao cấp sang Sài Gòn nghiên cứu tình hình miền nam. Với lòng căm thù giặc, ông xin ban chỉ huy quân sự biệt động tiêu diệt phái đoàn do Bộ trưởng Quốc phòng là Robert Macnamara dẫn đầu. Giữa lúc đang tiến hành công tác gài mìn tại cầu Công Lý(nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) ông bị bắt lúc 22 giờ đêm ngày 9-5-1964.

Trong nhà lao ông bị nhiều cực hình và cám dỗ, nhưng ông không khai báo gì. Chính quyền Nguyễn Khánh đưa ông ra tòa án Quân sự kết án tử hình nhằm uy hiếp tinh thần chống Mỹ trong nhân dân lúc bấy giờ. Đến ngày 15-10-1964, chúng đưa ông ra xử bắn tại vườn rau nhà lao Chí Hòa - Sài Gòn. Trước khi ngã gục, ông lấy hết sức bình sinh hô lớn:


"Đả đảo Nguyễn Khánh,
Việt Nam muôn năm!"

Ông hy sinh lúc 9 giờ 45 phút ngày 15-10-1964 hưởng dương 24 tuổi. Sau khi hy sinh, ông được Đảng Nhân dân Cách mạng miền Nam (Đảng Lao động Việt Nam tại miền Nam) truy nhận là Đảng viên và truy tặng Huân chương Thành Đồng hạng nhất. (Từ điển nhân vật VN)

Sự kiện cầu công lý

Ngày 2-5-1964, một sự kiện gây chấn động dư luận thời bấy giờ là kế hoạch gài bom dưới chân cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) hòng giết chết Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mac Namara. Người thực hiện kế hoạch này là chiến sĩ biệt động nội thành Nguyễn Văn Trỗi.

Anh Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1-2-1940 tại làng Thanh Quýt, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Sau hiệp định Genève anh theo gia đình vào Sài Gòn làm nghề thợ điện ở nhà máy đèn Chợ Quán. Tại đây anh giác ngộ cách mạng, tham gia vào tổ chức vũ trang biệt động thuộc Đại đội Quyết tử 65, cánh tây nam Sài Gòn. Năm 1964 nhân dịp Tết Nguyên đán, anh ra căn cứ Rừng Thơm (thuộc huyện Đức Hòa, tỉnh Long An) học chính trị và nghệ thuật đánh biệt động tại nội thành.

Tháng 5-1964 chính phủ Mỹ cử một phái đoàn chính trị quân sự cao cấp sang Sài Gòn nghiên cứu tình hình miền Nam. Với lòng căm thù giặc, anh xin Ban chỉ huy quân sự biệt động cho anh thực hiện nhiệm vụ tiêu diệt phái đoàn này. Do bị lộ, trước giờ xe Mac Namara chạy qua anh bị bắt. Trận đánh không thành, nhưng là một đòn cảnh cáo đối với những hoạt động chuẩn bị leo thang chiến tranh của đế quốc Mỹ. Mac Namara không dám ngồi ô tô vào Sài Gòn mà phải đi bằng trực thăng.

Trong nhà lao, dụ dỗ không được, địch dùng nhiều cực hình nhưng anh cương quyết không khai báo. Trước kẻ thù, câu trả lời duy nhất của anh là : "Tôi nói với mấy người, tôi làm việc phải, tôi giết bọn cướp nước thì dù nguy hiểm, thương tật hay hy sinh, tôi cũng vui lòng. Tôi không thể sống như bọn tay sai mong được an thân để làm hại đồng bào!". Chính quyền Nguyễn Khánh đưa anh ra tòa án quân sự kết án tử hình nhằm uy hiếp tinh thần chống Mỹ trong nhân dân thời bấy giờ. Được tin này, phong trào cách mạng Vénézuéla tuyên bố, nếu tử hình anh họ sẽ trừng trị ngay tên trung tá Mỹ mà họ đang bắt giữ. Mỹ buộc phải cam kết không tử hình anh. Nhưng khi tên trung tá Mỹ vừa được thả ra thì chúng trở mặt. Ngày 15-10-1964, bọn đao phủ Mỹ ngụy đưa anh ra pháp trường tại bãi bắn sau nhà lao Chí Hòa. Trong phút cuối cùng của đời mình, anh giật phắt mảnh băng đen mà kẻ thù bịt mắt và dõng dạc nói : "Không, phải để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi!". Và anh hô to : "Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ!" "Hồ Chí Minh muôn năm!" "Việt Nam muôn năm!"

Anh hy sinh lúc 9 giờ 45 phút ngày 15-10-1964 hưởng dương 24 tuổi. Sau khi hy sinh, anh được Đảng nhân dân cách mạng miền Nam truy nhận là Đảng viên và truy tặng Huân chương thành đồng hạng nhất. (Hỏi và đáp 300 năm Sài Gòn - TPHCM)
LANGTU
18-12-05, 14:38
Hãy nhớ lấy lời tôi (http://s35.yousendit.com/d.aspx?id=112E65VPSP6WG1M37FT2YHBZ19)
Nguyễn Văn Trỗi!
Anh đã chết rồi
Anh còn sống mãi


Trước đọc thì đoạn này có viết, Nguyễn Văn Trỗi, Anh đã chết rồi, sao Anh còn sống mãi..., nghe kiểu như căm hờn Anh Trỗi, sao anh sống lâu tới vậy. Không hiểu sau này Tố Hữu có sửa lại, hay là người khác chép nhầm, thêm chữ Sao vô? Tố Hữu thỉnh thoảng làm thơ thừa chữ gây hiểu lầm rất buồn cười, ví dụ như bài thơ Mừng Hải Phòng của ông:


“Bốn cống ba cầu năm cửa ô
Đào kênh lấn biển mở cơ đồ,
Làm ăn hai chữ à ra thế!
Chèo chống nghìn tay một tiếng hô.
Nhộn nhịp Sáu kho vui đất Cảng
Khang trang Tam Bạc rạng Thành Tô
Giá còn nữ tướng Lê Chân nhỉ?
Ăt cũng khen con cháu Bác Hồ”

Dân HP được cái hay tếu táo, châm biếm mới đả kích ông rằng, Hải phòng làm ăn Àh ra thế là làm ăn ra làm sao? Hihi :icecream: Thơ Tố Hữu về âm điệu rất hay, nhưng nội dung hay hô hào khẩu hiệu, thành ra nhiều khi bị lố. Dân HP rât hay chọc ông, rất tiếc là do thời gian, nên tôi cũng quên đi ít nhiều.
Gaụp2
18-12-05, 14:38
Ngày 15-10-1964, bọn đao phủ Mỹ ngụy đưa anh ra pháp trường tại bãi bắn sau nhà lao Chí Hòa. Trong phút cuối cùng của đời mình, anh giật phắt mảnh băng đen mà kẻ thù bịt mắt và dõng dạc nói : "Không, phải để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi!". Và anh hô to : "Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ!" "Hồ Chí Minh muôn năm!" "Việt Nam muôn năm!"

Chú Tài Em klick vào link ở đầu bài thơ để biết anh Trỗi có giật phắt mảnh băng đen không nhé!
LANGTU
18-12-05, 14:45
Chú Tài Em klick vào link ở đầu bài thơ để biết anh Trỗi có giật phắt mảnh băng đen không nhé!

Khả năng tư duy của chú Gà ụp công nhận kém. Đọc bài anh gửi lên, chú phải thừa hiểu rằng đó là viết dựa theo thơ Tố Hữu, mà thơ Tố Hữu thì anh vừa mới bình luận xong. Hơn nữa, chú chịu khó dùng não đi một chút thì sẽ biết, nếu giật được băng bịt mắt, thì tay chú phải như thế nào thì mới giật được.
tuananh247
18-12-05, 17:07
Thơ Tố Hữu là thơ phục vụ chính trị, các bác lại cứ đòi hay, nghệ thuật, rồi những cái màu mè khác thì lấy đâu ra,

thơ Tố Hữu hay, vần, dễ nhớ, hồi bé em thuộc hơi bị nhiều,

...
Bốn phương lồng lộng thủ đô gió ngàn
Bác kêu con đến bên bàn
Bác ngồi bác vẽ nhà sàn đơn sơ
Con bồ câu trắng ngây thơ
Nó đi tìm thóc quanh bồ công văn
...

tự nhiên nhớ đoạn không đầu không đuôi này, Việt Bắc thì phải :)
tuananh247
18-12-05, 17:10
...
Bác Hồ còn bận khách văn đến nhà
Bàn tay con nắm tay cha
Bàn tay Bác ấm vào da vào lòng
Bác ngồi đó lớn mênh mông
Trời xanh biển rộng ruộng đồng nước non
Bác Hồ cha của chúng con
... :)
Quyến thịt lợn đêm
18-12-05, 17:13
Thơ Tố Hữu là thơ phục vụ chính trị, các bác lại cứ đòi hay, nghệ thuật, rồi những cái màu mè khác thì lấy đâu ra,

thơ Tố Hữu hay, vần, dễ nhớ, hồi bé em thuộc hơi bị nhiều,

...
Bốn phương lồng lộng thủ đô gió ngàn
Bác kêu con đến bên bàn
Bác ngồi bác vẽ nhà sàn đơn sơ
Con bồ câu trắng ngây thơ
Nó đi tìm thóc quanh bồ công văn
...

tự nhiên nhớ đoạn không đầu không đuôi này, Việt Bắc thì phải :)
ok với bác, mỗi giai đoạn thơ nó phải khác nhau.
Bây giờ thì phải thơ thế này nó mới sành điệu:
http://www.tienve.org/home/activities/viewTopics.do;jsessionid=0336CA66B56559E289B5BB478A6C2D87?action=viewArtwork&artworkId=3695
À, bài Tố Hữu trên là bài Sáng Tháng Năm bác ạ.
Mr.Fix
23-12-05, 22:58
Bác nào có cho em xin Bà má Hậu Giang. Hồi bé, ông em hay ngâm bài đấy, em khóc suốt.
giangthu
24-12-05, 05:06
Có bài nào ca ngợi Mao và Stalin không nhỉ. Riết rồi cơ hồ Tố Hữu ai ai ổng cũng ca ngợi. Ổng đúng là thi quỷ văn nô đệ nhất.

Con cháu ổng về sau không thể tự hào tiền nhân đâu á! Đúng là
Ciao
24-12-05, 06:25
Hồng Hà viết :
Nhận xét của em, thơ Tố Hữu đọc như vè, có lẽ tác giả "sản xuất" thơ là để phục vụ cho một điều gì đấy hay mục tiêu riêng của tác giả. Văn thơ nghệ thuật với em thì yếu tố hay là hàng đầu. Rồi những thứ râu ria như... tác giả, phục vụ, hoàn cảnh, lý tưởng... là xuống hàng thứ 7. Sau cả 2-3-4-5-6 là những khoảng trống không.
"Văn học vị nghệ thuật" hay "văn học vị nhân sinh"? 2 chiết lý này đã được tranh cãi rất nhiều nhưng cũng không thể biết được là cái nào hơn cả. Theo hiểu biết của anh thì TH là nhà thơ có ảnh hưởng nhất, có nhiều công nhất trong 2 cuộc kháng chiến. Còn em cứ làm được vè như TH đi đã rồi hãng chê bai nhé. Một tượng đài của văn chương việt nam đấy.
huck
24-12-05, 06:29
"Văn học vị nghệ thuật" hay "văn học vị nhân sinh"? 2 chiết lý này đã được tranh cãi rất nhiều nhưng cũng không thể biết được là cái nào hơn cả. Theo hiểu biết của anh thì TH là nhà thơ có ảnh hưởng nhất, có nhiều công nhất trong 2 cuộc kháng chiến. Còn em cứ làm được vè như TH đi đã rồi hãng chê bai nhé. Một tượng đài của văn chương việt nam đấy.
Một tượng đài đã nhờ sự tôn vinh che lấp đạo đức và tài năng quản lý của ngài. Nhưng đọc thơ của ngài vẫn thấy vui, thỉnh thoảng tưởng tượng ra cái trong trẻo cao đẹp nữa.
giangthu
24-12-05, 07:36
Bên Trung Quốc có nói. Chỉ cần họng súng và ngòi bút có thể đoạt được thiên hạ. Tố Hữu chính là ngòi bút công cụ. Cho nên, theo hội chứng này. Cái mà ổng chiếm đoạt được quay lại cảm thụ ổng. Chỉ có những tư tưởng thăng hoa thoát khỏi sở hữu tính trong loạt thiên hạ kia mới nhìn thấy rõ bản lai diện mục của vấn đề.

Cho nên, thơ Tố Hữu là công cụ kích động. Có những bài thơ ổng giả tạo cảm hứng chứ đâu có thật thà tha thiết gì đâu. Có những trận tuyến ổng không hề có mặt mà vẫn miêu tả khói lửa. Chứng tỏ tượng đài văn học này là một huyền thoại mê tín. Không ích nước lợi dân gì ráo. Đó là một thứ giả danh văn học thấy rõ.
Desire
25-12-05, 01:37
Khi Chân Dung và Đối Thoại của TDK ra đời , rất nhiều người đã bị sốc , đặt biệt là các giáo viên dạy văn ( những người hầu như cả cuộc đời HSSV chỉ biết đến thơ TH ) khi biết rằng TH ko hề tham gia trực tiếp trận chiến ĐBP, chỉ ngồi nhà mà mường tượng viết .
Hồng Hà
25-12-05, 02:03
Ngày trước "Chúng ta hôn nhau nụ hôn đồng chí".
Ngày nay "Chúng ta hôn nhau nụ hôn qua (màn) ảnh".

Ngày trước "Đường ra trận mùa này đẹp lắm!"
Ngày nay "Đường lên mạng sao êm ái lạ thường!"

@em đếch nhớ 2 câu thơ chữ nghiêng của ai. 2 câu chữ thẳng em bịa cho vui và hợp thời đại.