Chuyện chấm phẩy

Mây
23-10-05, 14:32
Ở topic truyện ngắn bên kia, các bạn thân mến của tớ bàn luận về chuyện chấm phẩy sao cho đúng. Chi bằng tớ làm phát độc lập bên này cho nó đỡ lẫn lộn nhỉ?

Bác Dinhhy có nói là nếu có điều kiện thì tìm đọc Công báo, họ viết rất đúng chính tả. Tớ thấy đó là một ý rất hay. Ngoài ra các bạn có thể xem báo Nhân dân, không có điều kiện mua báo giấy thì xem ở http://www.nhandan.com.vn/.

Đầu tiên là chấm phẩy và dấu cách. Trong tiếng Việt, dấu chấm, phẩy, chấm than, hai chấm... được đặt ngay sát từ đứng trước nó. Sau đó cách ra một cái rồi mới viết từ tiếp theo. Không nên nói là cách ra rồi mới muốn chấm vì tiếng Pháp nó thế. Tớ xin lỗi, không chấp nhận lời biện minh đấy được vì ta đang viết tiếng Việt chứ không phải là tiếng Pháp.

Vậy còn trường hợp dấu " " mà các bạn đang nêu bên kia thì thế nào? Tùy từng đoạn mới có cách đánh dấu câu cụ thể được.

Ví dụ 1:

Không phải vậy, nỗi nhớ mùa thu năm xưa là một mùa thu rất khác. Đó là mùa thu năm 1946, đất nước sau bao cố gắng của Bác Hồ, vẫn phải một lần nữa đứng lên đánh Pháp, đấy là mùa thu nhà thơ trẻ phải rời Thủ đô Hà Nội thân yêu một lần nữa để trở lại chiến khu Việt Bắc, với niềm tin "Kháng chiến trường kỳ nhất định thắng lợi".

Trong ví dụ này, dấu chấm được đặt ở ngoài dấu ngoặc kép để kết thúc cả câu bắt đầu từ chỗ "Đó là...".

Ví dụ 2:

"Thế thì chỉ còn có mỗi bức tường này thôi!" - ông kết luận.

Trong ví dụ này, câu trong ngoặc là lời cảm thán của người đàn ông, vì thế câu đó được kết thúc bằng một dấu chấm than (!). Nếu để câu thế này thì sẽ dễ dàng biết là dấu chấm hết câu đặt ở đâu. Bây giờ đảo ngược lại:

Ông kết luận: "Thế thì chỉ còn có mỗi bức tường này thôi!".

Rõ rồi nhé. Chấm than cho câu nhỏ cần mà chấm hết câu cho câu lớn cũng cần.

Quay lại thắc mắc của Jinxy.



Cho em hỏi thêm chút về vụ dấu.
ZZ nói, "Đừng xem nhẹ tiểu tiết!". Cái này chắc đúng.
Còn:

ZZ nói :
"Đừng xem nhẹ tiểu tiết!"
--> Thấy thiếu thiếu, có cần thêm dấu chấm ko?


Cái phần ví dụ thứ nhất của Jinxy thực ra ko phải là một câu hoàn chỉnh nếu Jinxy cương quyết dùng dấu phẩy sau "ZZ nói". Câu hoàn chỉnh sẽ cần thêm một đoạn ở phía trước nó. Ví dụ:

"Nghe này" ZZ nói, "đừng xem nhẹ tiểu tiết!".

Hoặc là:

"Đừng xem nhẹ tiểu tiết!" ZZ nói.

Còn nếu vẫn muốn giữ trật tự câu như thế thì thay dấu phẩy bằng dấu hai chấm:

ZZ nói: "Đừng xem nhẹ tiểu tiết!".

Ở ví dụ thứ hai của Jinxy, nếu xuống dòng như thế thì không cần dấu chấm phía sau ngoặc kép. Nhưng nếu viết ở một dòng thì sẽ cần (như vừa viết ở trên).

Tớ nói thế bọn ấy có ý kiến gì không?
Salut
23-10-05, 14:48
Ông ta nói: "Vậy là hết!"

Câu trên tớ chấm như vậy có đúng không? Theo sách ngữ fáp nào? Ngay cả Đài truyền hình TW nhiều khi cũng sai lỗi chính tả về cơ bản, nên tớ không thể tin tưởng được, trừ khi có sách ngữ fáp chuẩn. Rất tiếc điều này lại chưa có. Nên giờ, theo tớ nghĩ, cứ hạ chấm câu sao cho đẹp mắt là được. Tớ hay chấm theo kiểu của Anh, vì khi đi học, được người ta dạy cách chấm câu. Còn khi đi học tiếng Việt, thì tớ không được dạy cách chấm câu, nên điều này không thể trách tớ được. Mà tớ thấy, hiện giờ, trên nhiều sách báo, cũng áp dụng kiểu chấm câu theo kiểu của Anh. Như vậy chắc tốt hơn là nghĩ ra một cái gì đó nó khác với thế giới. Hiện giờ tớ đang đau đầu với cái chuyện 1.5 hay 1,5 đây. Hy vọng trong tương lai không xa, sẽ có tiêu chuẩn quốc tế, chứ không fải cái kiểu tiêu chuẩn VN, tiêu chuẩn Mỹ, hay tiêu chuẩn châu Âu nữa. Mệt mỏi lắm rồi.
em anh Bim
23-10-05, 17:15
"Nghe này" ZZ nói, "đừng xem nhẹ tiểu tiết!".
"Đừng xem nhẹ tiểu tiết!" ZZ nói.

Em nghĩ là sau "..." phải có dấu phẩy.

Còn sau một câu như:
"....!"
Nếu ko có dấu chấm thì em cũng đồng ý thôi.


Hiện giờ tớ đang đau đầu với cái chuyện 1.5 hay 1,5 đây. Hy vọng trong tương lai không xa, sẽ có tiêu chuẩn quốc tế, chứ không fải cái kiểu tiêu chuẩn VN, tiêu chuẩn Mỹ, hay tiêu chuẩn châu Âu nữa. Mệt mỏi lắm rồi.
Chả gì đau đầu cả. Ở VN nói tiếng Việt. Ở Mỹ nói tiếng Anh. Việc 1.5 hay 1,5, hay đơn vị đo lường cũng thế!
Mime
23-10-05, 17:57
Quan điểm của tớ giống Jinxy:

"Nghe này", ZZ nói, "đừng xem nhẹ tiểu tiết!".
"Đừng xem nhẹ tiểu tiết!" ZZ nói.

Mà mọi người đang tranh cãi mấy cái dấu này ở đâu ý nhỉ?
Salut
23-10-05, 17:57
Chả gì đau đầu cả. Ở VN nói tiếng Việt. Ở Mỹ nói tiếng Anh. Việc 1.5 hay 1,5, hay đơn vị đo lường cũng thế!

Vấn đề là anh đang ở một nước dùng hệ 1,5, nhưng khi giao dịch lại dùng tiếng Anh là hệ 1.5, nên nhiều khi mình chẳng biết mình chuyển 1.500 đồng hay là 1,500 đồng nữa. Mỗi lần giao dịch là một lần run như cầy sấy.
Mime
23-10-05, 18:18
Salut làm gì đau khổ thế.Tốt nhất để khỏi run như cầy sấy hãy mở ngoặc đóng ngoặc ghi só tiền bằng chữ đi.
Gaup
23-10-05, 20:45
Có một vấn đề về dấu chấm than là người Việt dùng dấu chấm than để cảm thán quá nhiều. Trong tiếng Mỹ, câu cảm thán có thể kết thúc bằng dấu chấm than hay dấu chấm thường và xu hướng càng ngày càng giảm bớt số dấu chấm than cho những trường hợp chẳng thể đặng đừng. Như trong các ví dụ trên kia của Mây, dấu chấm than có thể được thay bằng dấu chấm câu thường, và dấu chấm câu đó sẽ ở trong ngoặc kép và kết thúc cả câu luôn mà không cần một dấu chấm câu ở ngoài ngoặc nữa. Trong trường hợp câu trích dẫn trong ngoặc kép kết thúc một câu như thế này, người Anh sẽ giữ cả dấu câu của câu trích dẫn và dấu câu của câu chính còn Mỹ thì chỉ có dấu câu trong ngoặc kép thôi. Mình cũng nghĩ cách làm này tiết kiệm hơn đặc biệt hữu dụng như trong các trường hợp đặc biệt hiếm gặp khác như là trong câu trích dẫn lại có một câu trích dẫn khác nữa gọi là quotes within quotes.

Nên hạn chế dùng các loại dấu câu có chức năng chuyên biệt như (!) và ( : ), và kể cả ( ; ) - phải cách ngoặc đơn ra vì không thành icon mất. Chấm than có thể được thay bằng dấu chấm thường (.), hai chấm và kể cả chấm phảy có thể và nên được thay bằng dấu phảy (,). Ví dụ như "Hôm qua cô Mây nói, 'Đừng có sờ tay vào người tôi.'" Dùng nhiều dấu chấm than như kiểu !!! hay !?! trông có vẻ trì độn quá mức, tự nhiên nhảy dựng lên không vì lý do gì, vướng mắt và vướng đầu người đọc.
Hồ đồ
23-10-05, 21:56
Thế trong hai cách viết:

1) - Nghe này, ZZ nói, đừng xem nhẹ tiểu tiết!

2) - Nghe này - ZZ nói - đừng xem nhẹ tiểu tiết!

cách viết nào đúng? Ý em là có hay không có gạch nối khi lôi chủ thể nói vào trong lời dẫn trực tiếp?

Em các bác hồi trước dịch truyện, chuyên trị dùng cách 1 (cũng là cách trong văn bản gốc tiếng nước ngoài nó viết các bác ạ) bị mắng cho té tát, nói là tiếng Việt không được viết như thế, phải viết như cách 2. Nhưng mà em thấy cách 1 đơn giản hơn, gọn gàng hơn, khi dàn trang lại cũng ít phải bực mình hơn (phòng khi máy tính nó không hiểu mình).
postef
23-10-05, 22:48
Tớ thấy như nhau chứ, trước đi học vẫn đuợc dạy thế mà.
nkali
24-10-05, 02:55
Đất nước mình thống nhất được gần 1/3 thế kỷ dồi mờ mấy cái dấu chấm, phẩy, ngoặc đơn, ngoặc kép, chấm than... vẫn chưa thống nhất được nhở? Đọc mấy cái post của các bạn thú thật làm tớ rối bòng bong, cũng không biết cách nào là đúng? Ví dụ của bác Hồ đồ:

1) - Nghe này, ZZ nói, đừng xem nhẹ tiểu tiết!

2) - Nghe này - ZZ nói - đừng xem nhẹ tiểu tiết!

Và đây là ví dụ của Mây:

Cái phần ví dụ thứ nhất của Jinxy thực ra ko phải là một câu hoàn chỉnh nếu Jinxy cương quyết dùng dấu phẩy sau "ZZ nói". Câu hoàn chỉnh sẽ cần thêm một đoạn ở phía trước nó. Ví dụ:

"Nghe này" ZZ nói, "đừng xem nhẹ tiểu tiết!".

Hoặc là:

"Đừng xem nhẹ tiểu tiết!" ZZ nói.

Còn nếu vẫn muốn giữ trật tự câu như thế thì thay dấu phẩy bằng dấu hai chấm:

ZZ nói: "Đừng xem nhẹ tiểu tiết!".

Ở ví dụ thứ hai của Jinxy, nếu xuống dòng như thế thì không cần dấu chấm phía sau ngoặc kép. Nhưng nếu viết ở một dòng thì sẽ cần (như vừa viết ở trên).
Mây
24-10-05, 09:43
Bạn nkali thân mến. Có nhiều cách để đưa lời thoại vào văn viết, có thể để trong ngoặc kép, và cũng có thể xuống dòng gạch ngang một nhát. Có lúc thì các bác í xuống dòng rồi nhưng vẫn để lời thoại trong ngoặc kép. Nhưng chưa có trường hợp nào lời thoại với lời dẫn lại cách nhau bằng dấu phẩy như bạn Hồ Đồ nói cả.

Đồng ý với anh Gấu về chuyện lạm dụng dấu chấm than. Đau cho em cái là cái ví dụ em đưa ra ("Thế thì chỉ còn có mỗi bức tường này thôi!" - ông kết luận.) lại trích trong một đoạn nói về cái đền thờ gì đó trên Hàng Bông nay đã man, chỉ còn lại một bức tường, người đàn ông kia thốt lên câu đấy sau khi phát hiện ra chuyện này. Đại khái thế, nói chung là dùng chấm than cũng không sai, có điều lỗi tại em là mang một ví dụ đặc biết ra minh họa thì không đúng sách tẹo nào.

Lại chuyện chấm hay không chấm ở ngoài ngoặc kép. Đầu tiên ta thống nhất với nhau thế này đã:
- Dấu chấm là để kết thúc một câu.
- Dấu phẩy, dấu hai chấm, dấu chấm phẩy... nhỏ hơn dấu chấm.
- Dấu ba châm nhỏ hơn hoặc tương đương với dấu chấm tùy trường hợp.
- Dấu hỏi, dấu chấm than tương đương với dấu chấm.
- Dấu ngoặc kép, dấu ngoặc đơn có thể nhỏ hơn, có thể lớn hơn dấu chấm tùy thuộc vào vị trí của chúng. Thằng nào đứng trong thằng đó sẽ nhỏ hơn.

Thiếu đâu các bác em bổ xung đấy nhé. Rồi, bây giờ dấu chấm là để kết thúc câu, tách câu nọ với câu kia, bây giờ bác em không cho em chấm sau cái ngoặc kép trong trường hợp này thì em bác phải hiểu cái câu sau nó bắt đầu từ đâu? Không thể nói là dấu ba chấm được vì ba chấm đấy là kết thúc câu nói nằm trong ngoặc kép.

Cũng có người hiền lành hơn bảo: "Phúc đời nhà nó, chắc ông lý không có nhà...". Ông lý đây là ông lý Cường, con giai cụ bá nổi tiếng là hách dịch, coi người như rơm rác.

Mà cũng chẳng biết được, ví dụ bọn Mỹ nó nói, bọn tao quy ước dấu ngoặc kép đóng vừa kiêm vai đóng ngoặc (có mở thì phải có đóng mà) vừa đóng vai kết thúc câu. Mà thế thì cũng khó, chẳng hạn có quả ví dụ thế này:

Tôi phải hét lên: "Đồ con bò!" để nó im miệng lại.

Hay là tùy cơ mà hiểu các bác em nhỉ?
nkali
24-10-05, 09:58
Mây viết:
Cũng có người hiền lành hơn bảo: "Phúc đời nhà nó, chắc ông lý không có nhà...". Ông lý đây là ông lý Cường, con giai cụ bá nổi tiếng là hách dịch, coi người như rơm rác.
Nếu mình viết, mình sẽ viết thế này:
Cũng có người hiền lành hơn bảo, "Phúc đời nhà nó, chắc ông lý không có nhà..." Ông lý đây là ông lý Cường, con giai cụ bá nổi tiếng là hách dịch, coi người như rơm rác.


Mây viết:
Tôi phải hét lên: "Đồ con bò!" để nó im miệng lại.
Còn mình sẽ viết:
Tôi phải hét lên, "Đồ con bò!" để nó im miệng lại.
em anh Bim
24-10-05, 10:03
Nếu là em em sẽ viết thế này:

Cũng có người hiền lành hơn bảo, "Phúc đời nhà nó, chắc ông lý không có nhà...". Ông lý đây là ông lý Cường, con giai cụ bá nổi tiếng là hách dịch, coi người như rơm rác.

Tôi phải hét lên, "Đồ con bò!", để nó im miệng lại.
Mime
24-10-05, 19:17
Theo em sẽ có thêm những version sau:

Cũng có người hiền lành hơn bảo, "Phúc đời nhà nó, chắc ông lý không có nhà...". Ông lý đây là ông lý Cường, con giai cụ bá, nổi tiếng là hách dịch, coi người như rơm rác.

v2:
Ông lý đây là ông lý Cường - con giai cụ bá, nổi tiếng là hách dịch, coi người như rơm rác.

v3:
Ông lý đây là ông lý Cường - con giai cụ bá - nổi tiếng là hách dịch, coi người như rơm rác.

tiếp:

v1: Tôi phải hét lên, "Đồ con bò!", để nó im miệng lại.

v2:
Tôi phải hét lên: "Đồ con bò!".
(không có đoạn sau)
Mime
24-10-05, 19:23
Cái dấu gạch ngang kia ( - ) quả tình làm em rất phân vân, không biết nên để nó sát chữ phía trước và cách chữ phía sau một dấu cách hay có dấu cách cả trước cả sau hay không có dấu cách sát trước và sát sau cụm được liên kết bằng dấu - ?

:39:
Mây
24-10-05, 20:34
Trước và sau dấu gạch ngang có dấu cách em ạ. Trong tiếng Anh chỉ những từ ghép thì mới không có dấu cách, ví dụ: pre-arrange...
voie
24-10-05, 23:33
Mây nói "...Trong tiếng Việt, dấu chấm, phẩy, chấm than, hai chấm... được đặt ngay sát từ đứng trước nó..." không đúng đâu.

Tiếng Anh Mỹ thì không có khoảng cách còn trong tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha thì có khoảng cách ngay sau dấu hai chấm :, dấu chấm phẩy, dấu chấm hỏi ?, dâu chấm than.

Ở Việt Nam khi soạn thảo văn bản phần lớn dùng các phần mềm bản địa tiếng Anh. Các chương trình này tự động chỉnh sửa chính tả nên không có đặt các khoảng cách này, lâu dần thành thói quen thôi chứ không có đúng sai ở đây vì thực tế thì những qui tắc chính tả như thế chưa có trong tiếng Việt.

Mấy chi tiết chính tả như dâu mở đóng ngoặc kép, dấu gạch ngang, gạch đầu dòng ở các ngôn ngữ khác nhau cũng khác nhau Mây ạ.

Bạn nào đọc những sách xuất bản từ những năm 80 -- chẳng hạn "Những người khốn khổ", hồi đấy soạn rất cẩn thận -- thì thấy những dâu đóng mở ngoặc kép hơi khác sách bây giờ. Có cả khoảng cách trước 4 dấu :, ;, ?, ! đấy. Với lại hỗi xưa cô giáo đọc chính tả hay nhắc "xuống dòng, gạch đầu dòng" chứ không nói "xuống dòng chấm tròn" đâu
Mây
24-10-05, 23:49
Ở Việt Nam khi soạn thảo văn bản phần lớn dùng các phần mềm bản địa tiếng Anh. Các chương trình này tự động chỉnh sửa chính tả nên không có đặt các khoảng cách này, lâu dần thành thói quen thôi chứ không có đúng sai ở đây vì thực tế thì những qui tắc chính tả như thế chưa có trong tiếng Việt.



Nhầm cơ bản về ứng dụng rồi đằng ấy ơi. Khi ấy dùng Word ủng, mail mủng soạn thảo văn bản tiếng Việt thì phải tắt cái chức năng sửa chính tả đấy đi cho đỡ phiền. Vì bật lên nó cũng chẳng sửa được, nó khóc mình lại phải dỗ nó.

Trong tiếng Việt chấm phẩy đặt thế nào, có sách đấy, cơ mà hiện giờ tớ chả tìm được, đằng ấy đi tìm nhà xuất bản giáo dục hỏi hộ tớ nhá. Còn trước mắt thì như là tớ nói ngay từ đầu í, ấy thửa quả Công báo hay báo Nhân dân mà xem.

Mà tớ nói "xuống dòng chấm tròn" à? Luyên thuyên, tớ nói thế bao giờ? Mà thực tế thì chỉ có "chấm xuống dòng" thôi nhá?
voie
25-10-05, 00:09
Báo nhân dân hay công báo thì tớ nghĩ khi soạn thảo cũng dùng Word bản tiếng Anh thôi Mây ạ. Một khi dùng rồi thì tất lại không có khoảng cách giữa dấu hai chấm, chấm phẩy, chấm than, chấm hỏi đâu. :68:

Mà cái dấu chấm với dâu gạch đầu dòng ban nãy tớ nói là cái dấu liệt kê (itemize). Khi xưa cô giáo tớ thường đọc "xuống dòng gạch đầu dòng thứ nhất..., rồi... gạch đầu rồi thứ 2". Nếu bây giờ trong Word tiếng Anh, Mây thực hiện các liệt kê itemize đấy thì default sẽ được một dấu tròn.

Mà có qui tắc typography chính tả cho tiếng Việt của mình rồi à, tớ không biết :D.
Mây
25-10-05, 00:17
Đằng ấy không có thực hành tiếng Việt mà đằng ấy cứ cãi tớ là thế nào? Gà cãi nước sôi à?

Mà đằng ấy mâu thuẫn quá, bây giờ đằng ấy nói rõ cho tớ nghe xem là "...Trong tiếng Việt, dấu chấm, phẩy, chấm than, hai chấm... được đặt ngay sát từ đứng trước nó..." hay là "...Trong tiếng Việt, dấu chấm, phẩy, chấm than, hai chấm... được đặt cách từ đứng trước nó..." nào. Nói đi rồi mình bàn luận tiếp nhé?
chakuchak
25-10-05, 10:40
Hồ đồ mà nhận xét thế này: "ở đây ai cũng là người Việt và học cao thì phải", vậy mà ngữ pháp tiếng Việt cũng phải cãi nhau.
Mây
25-10-05, 10:51
Bác Chak em lại vui tính rồi. Có thể TL là chỗ tụ tập nhiều thành phần có học vấn cao, tuy nhiên nó không giống như cái viện nghiên cứu hay là cái phòng hội nghị mà phải ai có học vấn cao mới vào được. Ý em nói là nó là một diễn đàn mở í, và thế thì tất nhiên sẽ có những bác không chắc lắm về mấy chuyện này rồi.

Mà nói thẳng tưng ra là nếu mọi người không theo nghiệp văn, viết sách, dịch dọt tức là không có nhu cầu viết lách nghiêm túc thì mấy chuyện đánh dấu phẩy thế nào, gạch ngang ra sao chắc cũng chẳng quan tâm mấy.
chakuchak
25-10-05, 10:58
Không hẳn là thế Mây ạ, người Việt học tiếng Việt, đọc sách Việt từ nhỏ nên chuyện bỏ dấu nó phải ngấm vào máu rồi mới phải chứ nhỉ?

Tớ thấy buồn là nhiều người còn đi hỏi xem trước/sau dấu chấm với dấu phẩy có cần bỏ cách hay không. Hoặc có người nghiễm nhiên bỏ cách trước dấu còn sau dấu lại viết liền vào, rất hệ thống nhé.
Vàng
25-10-05, 11:23
Có lẽ Thăng Long phải bắt đầu mở lớp chính tả cho member mất thôi:

Một số quy tắc soạn thảo văn bản cơ bản

Chủ đề: Làm quen với Tin học
5/2004
Ngày gửi bài: ngày 17 tháng 04 năm 2004
Tác giả: Bùi Việt Hà

Soạn thảo văn bản: khó hay dễ?

Các bạn có ngạc nhiên lắm không? Tôi dám chắc rằng thậm chí một số bạn trẻ còn nổi cáu nữa. Bây giờ đã là thời đại gì rồi mà còn dạy gõ văn bản nữa? Máy tính từ lâu đã trở thành một công cụ không thể thiếu được trong các văn phòng, công sở với chức năng chính là soạn thảo văn bản. Ngày nay chúng ta không thể tìm thấy một văn bản chính thức nào của nhà nước mà không được thực hiện trên máy tính. Công việc soạn thảo văn bản giờ đây đã trở nên quen thuộc với tất cả mọi người. Tuy nhiên không phải ai cũng nắm vững các nguyên tắc gõ văn bản cơ bản nhất mà chúng tôi sắp trình bày hôm nay. Bản thân tôi đã quan sát và nhận thấy rằng 90% sinh viên tốt nghiệp các trường đại học không nắm vững (thậm chí chưa biết) các qui tắc này!

Vì vậy các bạn cần bình tĩnh và hãy đọc cẩn thận bài viết này. Đối với các bạn đã biết thì đây là dịp kiểm tra lại các thói quen của mình, còn đối với các bạn chưa biết thì những qui tắc này sẽ thật sự bổ ích. Các qui tắc này rất dễ hiểu, khi biết một lần sẽ nhớ nó mãi mãi và bạn sẽ không bao giờ lặp lại các lỗi này nữa khi soạn thảo văn bản.

Một điều nữa rất quan trọng muốn nói với các bạn: các qui tắc soạn thảo văn bản này luôn đúng và không phụ thuộc vào phần mềm soạn thảo hay hệ điều hành cụ thể nào.

Khái niệm ký tự, từ, câu, dòng, đoạn

Khi làm việc với văn bản, đối tượng chủ yếu ta thường xuyên phải tiếp xúc là các ký tự (Character). Các ký tự phần lớn được gõ vào trực tiếp từ bàn phím. Nhiều ký tự khác ký tự trắng (Space) ghép lại với nhau thành một từ (Word). Tập hợp các từ kết thúc bằng dấu ngắt câu, ví dụ dấu chấm (.) gọi là câu (Sentence). Nhiều câu có liên quan với nhau hoàn chỉnh về ngữ nghĩa nào đó tạo thành một đoạn văn bản (Paragraph).

Trong các phần mềm soạn thảo, đoạn văn bản được kết thúc bằng cách nhấn phím Enter. Như vậy phím Enter dùng khi cần tạo ra một đoạn văn bản mới. Đoạn là thành phần rất quan trọng của văn bản. Nhiều định dạng sẽ được áp đặt cho đoạn như căn lề, kiểu dáng,… Nếu trong một đoạn văn bản, ta cần ngắt xuống dòng, lúc đó dùng tổ hợp Shift+Enter. Thông thường, giãn cách giữa các đoạn văn bản sẽ lớn hơn giữa các dòng trong một đoạn.

Đoạn văn bản hiển thị trên màn hình sẽ được chia thành nhiều dòng tùy thuộc vào kích thước trang giấy in, kích thước chữ... Có thể tạm định nghĩa dòng là một tập hợp các ký tự nằm trên cùng một đường cơ sở (Baseline) từ bên trái sang bên phải màn hình soạn thảo.

Như vậy các định nghĩa và khái niệm cơ bản ban đầu của soạn thảo và trình bày văn bản là Ký tự, Từ, Câu, Dòng, Đoạn. Ta hãy xét một ví dụ sau:

Nguyên tắc tự xuống dòng của từ

Trong quá trình soạn thảo văn bản, khi gõ đến cuối dòng, phần mềm sẽ thực hiện động tác tự xuống dòng. Nguyên tắc của việc tự động xuống dòng là không được làm ngắt đôi một từ. Do vậy nếu không đủ chỗ để hiển thị cả từ trên hàng, máy tính sẽ ngắt cả từ đó xuống hàng tiếp theo. Vị trí của từ bị ngắt dòng do vậy phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác nhau như độ rộng trang giấy in, độ rộng cửa sổ màn hình, kích thước chữ. Do đó, nếu không có lý do để ngắt dòng, ta cứ tiếp tục gõ dù con trỏ đã nằm cuối dòng. Việc quyết định ngắt dòng tại đâu sẽ do máy tính lựa chọn.

Cách ngắt dòng tự động của phần mềm hoàn toàn khác với việc ta sử dụng các phím tạo ra các ngắt dòng 'nhân tạó như các phím Enter, Shift+Enter hoặc Ctrl+Enter. Nếu ta sử dụng các phím này, máy tính sẽ luôn ngắt dòng tại vị trí đó.

Nguyên tắc tự xuống dòng của từ là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của soạn thảo văn bản trên máy tính. Đây là đặc thù chỉ có đối với công việc soạn thảo trên máy tính và không có đối với việc gõ máy chữ hay viết tay. Chính vì điều này mà đã nảy sinh một số qui tắc mới đặc thù cho công việc soạn thảo trên máy tính.

Một số quy tắc gõ văn bản cơ bản

Bây giờ tôi sẽ cùng các bạn lần lượt xem xét kỹ các 'qui tắc' của soạn thảo văn bản trên máy tính. Xin nhắc lại một lần nữa rằng các nguyên tắc này sẽ được áp dụng cho mọi phần mềm soạn thảo và trên mọi hệ điều hành máy tính khác nhau. Các qui tắc này rất dễ hiểu và dễ nhớ.

1. Khi gõ văn bản không dùng phím Enter để điều khiển xuống dòng.

Thật vậy trong soạn thảo văn bản trên máy tính hãy để cho phần mềm tự động thực hiện việc xuống dòng. Phím Enter chỉ dùng để kết thúc một đoạn văn bản hoàn chỉnh. Chú ý rằng điều này hoàn toàn ngược lại so với thói quen của máy chữ. Với máy chữ chúng ta luôn phải chủ động trong việc xuống dòng của văn bản.

2. Giữa các từ chỉ dùng một dấu trắng để phân cách. Không sử dụng dấu trắng đầu dòng cho việc căn chỉnh lề.

Một dấu trắng là đủ để phần mềm phân biệt được các từ. Khoảng cách thể hiện giữa các từ cũng do phần mềm tự động tính toán và thể hiện. Nếu ta dùng nhiều hơn một dấu cách giữa các từ phần mềm sẽ không tính toán được chính xác khoảng cách giữa các từ và vì vậy văn bản sẽ được thể hiện rất xấu.

3. Các dấu ngắt câu như chấm (.), phẩy (,), hai chấm (:), chấm phảy (;), chấm than (!), hỏi chấm (?) phải được gõ sát vào từ đứng trước nó, tiếp theo là một dấu trắng nếu sau đó vẫn còn nội dung.

Lý do đơn giản của qui tắc này là nếu như các dấu ngắt câu trên không được gõ sát vào ký tự của từ cuối cùng, phần mềm sẽ hiểu rằng các dấu này thuộc vào một từ khác và do đó có thể bị ngắt xuống dòng tiếp theo so với câu hiện thời và điều này không đúng với ý nghĩa của các dấu này.

Tại dòng đầu tiên, ký tự ',' sẽ được hiểu như một từ độc lập và do đó có thể bị ngắt xuống dòng và được thể hiện ngay ở đầu dòng. ở phương án thứ hai, cụm chữ 'quá,ước' sẽ được hiểu là một từ. Dòng thứ ba sai vì máy tính sẽ hiểu ',ước' là một từ do đó cũng có thể được thể hiện ở đầu dòng.

4. Các dấu mở ngoặc và mở nháy đều phải được hiểu là ký tự đầu từ, do đó ký tự tiếp theo phải viết sát vào bên phải của các dấu này. Tương tự, các dấu đóng ngoặc và đóng nháy phải hiểu là ký tự cuối từ và được viết sát vào bên phải của ký tự cuối cùng của từ bên trái.

Chú ý:

1. Các qui tắc gõ văn bản trên chỉ áp dụng đối với các văn bản hành chính bình thường. Chúng được áp dụng cho hầu hết các loại công việc hàng ngày từ công văn, thư từ, hợp đồng kinh tế, báo chí, văn học. Tuy nhiên có một số lĩnh vực chuyên môn hẹp ví dụ soạn thảo các công thức toán học, lập trình máy tính thì không nhất thiết áp dụng các qui tắc trên.

2. Các qui tắc vừa nêu trên có thể không bao quát hết các trường hợp cần chú ý khi soạn thảo văn bản trên thực tế. Nếu gặp các trường hợp đặc biệt khác, các bạn hãy vận dụng các suy luận có lý của nguyên tắc tự xuống dòng của máy tính để suy luận cho trường hợp riêng của mình. Tôi nghĩ rằng các bạn sẽ tìm được phương án chính xác nhất.

Gõ văn bản: dễ mà khó Các bạn vừa được thấy một số nguyên tắc gõ văn bản thật đơn giản trên máy tính. Các nguyên tắc này hình như chưa được ghi lại trong bất cứ một quyển sách giáo khoa nào về tiếng Việt hay Máy tính. Công việc soạn thảo văn bản trên máy tính thường được hiểu là một việc đơn giản, ai cũng làm được. Đúng là đơn giản, nhưng để gõ chính xác hoàn toàn không xảy ra các lỗi đã mô tả ở trên lại không phải là dễ. Khi bạn đã có thói quen gõ đúng thì hầu như không bao giờ lặp lại các lỗi này nữa. Nhưng một khi bạn chưa bao giờ biết về chúng thì việc gõ văn bản có lỗi là điều dễ xảy ra. Tôi mong rằng bài viết ngắn này sẽ giúp các bạn nhiều trong công việc soạn thảo của mình. Soạn thảo văn bản trên máy tính là công việc học 'gõ chính tả' mà mỗi chúng ta đều phải trải qua từ các lớp tiểu học, bây giờ với máy tính chúng ta cũng bắt buộc phải trải qua các bài học vỡ lòng đó. Bài viết của tôi sẽ không còn ý nghĩa nữa nếu như 90% học sinh và sinh viên của chúng ta đều gõ văn bản trên máy tính chính xác không lỗi.
voie
25-10-05, 18:32
Dấu trắng này nằm trước dấu hai chấm :, chấm phảy ;, chấm than !, chấm hỏi ?; ngay sau dấu mở ngoặc kép và ngay trước dấu đóng ngoặc kép. Để tuấn theo các qui tắc xuống dòng, dấu trắng loại này phải là dạng non breaking space, khác với các dâu trăng thông thường giữa hai từ không phải tên riêng. Đây là các áp dụng từ chính tả tiếng Pháp, do lý do lịch sử. Các sách in trước những năm 80 thường có các khoảng cách này. Tối qua mình đã xem lại với "Sử ký Tư Mã Thiên" vẫn thấy.

Bây giờ khi soạn thảo làm trên máy tính và người mình dùng các phần mềm tiếng Mỹ thì dùng luôn các qui tắc chính tả tiếng Mỹ và các dấu trắng kia cũng dần biến mất. Các qui tắc chính tả tiếng Mỹ trở thành chuẩn "de facto" trong các văn bản tiếng Việt.

Cả hai qui tắc trước và sau nếu chưa được qui định chính thức trong qui tắc chính tả tiếng Việt thì cũng chưa có khái niệm đúng hay sai. Đấy là ý kiến của tớ bạn Mây ạ. Đến giờ mình cũng không biết có một bộ qui tắc chính tả tiếng Việt theo chuẩn nhà nước chưa. Nếu có thì không biết Microsoft khi đang bản địa hóa Office có tham khảo hay không hay cứ dùng luôn chính tả tiếng Mỹ cho nhanh.

Tuy nhiên bản địa hóa tiếng Việt cũng cần lưu ý đến thói quen và các chuẩn có sẵn. Ví dụ người mình nói "ngày 25 tháng 10" hoặc "chín phẩy năm (9,5)" chứ không nói "tháng 10 ngày 25" hay "chín chấm năm (9.5)" như người Mỹ.

Quyển sách "The Elements of Style" http://www.amazon.com/exec/obidos/search-handle-form/103-7193758-7635038 có rất dạy các qui tắc chính tả với các qui tắc dùng các dấu rất chi tiết. Bạn nào có bản pdf cho tớ xin với nhé.
Mây
25-10-05, 23:00
Tiếng Việt có quy tắc chính tả đấy. Dù sao đi chăng nữa thì cũng mong bạn đi tìm tài liệu về quy tắc chính tả tiếng Việt, chịu khó đọc báo Nhân dân và đọc kỹ bài của bạn Vàng ở trên.
Chị22
12-06-10, 18:06
Có sắn chỗ này rồi Gái em ạ. Nhưng nói trước, luật là tại tâm, làm sao cho mình thấy mình đủ yên tâm thì được. Ví dụ
- Các bạn khoái viết là sáp nhập nhưng tôi thích sát nhập vì chẳng thể nào nhầm được nghĩa, và có tính hình tượng tốt là sát - nhập.
- Tôi thích đọc sao viết vậy. Tôi luôn viết thầy giáo, không viết thày giáo; viết là trình bầy, không viết là trình bày.
- Nhấn mạnh ý có thể dùng in nghiêng, đôi khi dùng gạch chân, không bao giờ được viết hoa toàn bộ như wasabi.
- Việc lùi đầu dòng cho mỗi đoạn văn bản mới là không cần thiết khi có cách thể hiện khác, tôi thường để 1 dòng trống giữa mỗi đoạn văn bản.
- Việc lùi đầu dòng được áp dụng với đoạn văn bản khi có tính phân khúc lớn, nhưng vẫn phải để một dòng trống giữa mỗi đoạn văn bản.
- Chính tả oa, oe, uy là ngữ âm chuẩn; tiên đề trong toán học không ai tìm cách chứng minh.
- Việc đánh thứ tự mục bằng chữ cái đương nhiên là dùng bảng chữ cái tiếng Anh, không dùng bảng chữ cái tiếng Việt, và không được bỏ qua f và w và z, vì lúc này bảng chữ cái tiếng Anh được coi là một hệ số thứ tự. Học sinh học được số La Mã cũng học được f và w và z.
- Tôi viết là cây lâu năm, không viết là cây lưu niên, và viết là dân tộc ít người, không viết là dân tộc thiểu số; từ Hán Việt được coi là chuẩn khi không có từ thuần Việt tương đương, nhưng khi có từ thuần Việt thì không nên dùng từ Hán Việt.

Tôi không trình bầy chính tả tiếng Việt ở đây mà đơn giản là nêu lên vài nguyên tắc trong số các nguyên tắc viết và nói của tôi.
Gái em
13-06-10, 11:20
Ôi mờ hết cả mắt!

Công nhận Chị2 tâm huyết, ngồi viết hẳn ra thế này :)

- Cái chuyện sáp nhập hay sát nhập, cứu cánh nghĩa là gì,..vân..vân.. nơi khác bàn cả rồi. Cái thói quen dùng từ của một cộng đồng người nhiều khi rất nguy hiểm là ở chỗ sai theo nhau, báo chí sai, truyền hình sai, mọi người đều sai, thế là sai biến thành đúng, rồi lại còn biến đổi nơi này nơi kia do thổ âm thổ ngữ...đến mức các nhà ngôn ngữ học cũng phải lắc đầu bó tay, vì người ta dùng từ nhưng không hiểu từ. Thế nên chị cứ thoải mái dùng sát nhập, cho dù chính xác thì phải là sáp nhập.

- Đọc sao - viết vậy là luật chính tả quan trọng nhất, cũng là ưu điểm của chữ Quốc ngữ trong việc kí tự hóa tiếng Việt. Vấn đề thày giáo hay thầy giáo, trình bầy hay trình bày,... thì đơn giản là tùy chị viết nó trong văn bản gì. Nếu chị sáng tác văn học hoặc viết thư cho bạn thì ok, dùng từ kiểu gì chả được.

- Nhấn mạnh thì in nghiêng hay gạch dưới dòng chỉ là quy ước thôi. Cái chị nói "không bao giờ được viết hoa toàn bộ như wasabi" chỉ đúng khi viết khóa luận tốt nghiệp luận văn luận án viet-nam, còn nữa thì thoải mái đi. Miễn là dễ đọc dễ hiểu. Em cũng hay học thuộc bằng cách viết hoa toàn bộ những chữ cần nhấn mạnh. Ngày xưa em làm mod box học tập của một diễn đàn PTTH, em viết hoa toàn bộ những chữ cần nhấn mạnh trong một chuyên đề, thấy mọi người cũng thích phết.

- Việc lùi dòng, cách dòng... không có gì để bàn cãi.

- Chính tả oa, oe, uy là ngữ âm chuẩn. Tuy nhiên tiếng Việt vẫn chấp nhận viết "quy hoạch" lẫn "qui hoạch" mà chưa ai bảo sai. Chị giở sách giáo khoa ra mà xem, i với y loạn cào cào, có ai nói gì đâu. Thậm chí có bác bên viện Ngôn ngữ còn khuyên, nên viết "i" thay cho "y" khi có thể để đỡ tốn...giấy mực của nhân dân :D
Việc bỏ dấu ở đâu, nói chị bỏ quá cho, chỉ cho đẹp thôi chị ạ. Lí thuyết là bỏ dấu ở nguyên âm chính đúng không, ấy thế mà viết "tòa nhà" em cứ thấy máy tính bỏ dấu ở chữ "o" chứ không phải "a" đấy! Thế đẹp hơn chứ, nhỉ?

- Cây lưu niên vẫn cứ đúng, dân tộc thiểu số lại càng đúng. À nhân đây cho em hỏi, sao lại gọi là Hội Phụ nữ Việt Nam nhỉ, gọi là Hội Đàn bà Việt Nam@HCM có phải đúng hơn không?

Rồi, còn gì nữa không nhỉ?
Chị22
13-06-10, 13:06
Người thuộc giới nữ/ Người lớn thuộc nữ giới
Có người chỉ thích đàn bà nói riêng, không thích các cháu phụ nữ không phải đàn bà.

I. Cách viết tên riêng Việt Nam
1. Tên người: Viết hoa chữ cái đầu của tất cả các âm tiết.

Ví dụ:

- Đinh Tiên Hoàng, Trần Hưng Đạo.
- Trần Phú, Ngô Gia Tự, Nguyễn Thị Minh Khai.
- Tố Hữu, Thép Mới.
- Vừ A Dính, Bàn Tài Đoàn.
* Chú ý: Tên danh nhân, nhân vật lịch sử được cấu tạo bằng cách kết hợp bộ phận vốn là danh từ chung với bộ phận tên gọi cụ thể cũng được coi là tên riêng và viết hoa theo quy tắc viết hoa tên người.

Ví dụ:

- Ông Gióng, Bà Trưng.
- Đồ Chiểu, Đề Thám.
2. Tên địa lí: Viết hoa chữ cái đầu của tất cả các âm tiết.

Ví dụ:

- Thái Bình, Trà Vinh, Cần Thơ.
- Thừa Thiên - Huế, Bà Rịa - Vũng Tàu.
- Sa Pa, Mù Cang Chải, Pác Bó.
* Chú ý: Tên địa lí được cấu tạo bởi danh từ chỉ hướng hoặc bằng cách kết hợp bộ phận vốn là danh từ chung, danh từ chỉ hướng với bộ phận tên gọi cụ thể cũng được coi là danh từ riêng chỉ tên địa lí và viết hoa theo quy tắc viết hoa tên địa lí.

Ví dụ:

- Bắc Bộ, Nam Bộ, Tây Bắc, Đông Bắc.
- Vàm Cỏ Đông, Trường Sơn Tây.
- Hồ Gươm, Cầu Giấy, Bến Thuỷ, Cửa Việt, Đèo Ngang, Vũng Tàu.
3. Tên dân tộc: Viết hoa chữ cái đầu của tất cả các âm tiết.

Ví dụ:

Kinh, Tày, Sán Dìu, Lô Lô, Phù Lá, Hà Nhì.
4. Tên người, tên địa lí và tên các dân tộc Việt Nam thuộc các dân tộc thiểu số anh em có cấu tạo từ đa âm tiết (các âm tiết đọc liền nhau): Đối với mỗi bộ phận tạo thành tên riêng, viết hoa chữ cái đầu và có gạch nối giữa các âm tiết.

Ví dụ:

- Ê-đê, Ba-na, Xơ-đăng, Tà-ôi.
- Kơ-pa Kơ-lơng, Nơ-trang-lơng.
- Y-rơ-pao, Chư-pa.
5. Tên cơ quan, tổ chức, đoàn thể: Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết đầu tiên và các âm tiết đầu của các bộ phận tạo thành tên riêng.

Ví dụ:

- Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam;
- Uỷ ban Thường vụ Quốc hội;
- Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam;
- Bộ Giáo dục và Đào tạo;
- Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội;
- Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn;
- Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh;
- Trường Đại học Sư phạm Hà Nội I;
- Trường Tiểu học Kim Đồng;
- Nhà máy Cơ khí Nông nghiệp I.
6. Từ và cụm từ chỉ các con vật, đồ vật, sự vật được dùng làm tên riêng của nhân vật: Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết tạo thành tên riêng.

Ví dụ:

- (chú) Chuột, (bác) Gấu, (cô) Chào Mào, (chị) Sáo Sậu;
- (bác) Nồi Đồng, (cô) Chổi Rơm, (anh) Cần Cẩu;
- (ông) Mặt Trời, (chị) Mây Trắng.
II. Cách viết tên riêng nước ngoài
1. Tên người, tên địa lí:

1.1. Trường hợp phiên âm qua âm Hán - Việt: Viết theo quy tắc viết tên người, tên địa lí Việt Nam.

Ví dụ:

- Mao Trạch Đông, Kim Nhật Thành.
- Đức, Nhật Bản, Bồ Đào Nha, Triều Tiên.
1.2. Trường hợp phiên âm không qua âm Hán - Việt (phiên âm trực tiếp, viết sát theo cách đọc): Đối với mỗi bộ phận tạo thành tên riêng, viết hoa chữ cái đầu và có gạch nối giữa các âm tiết.

Ví dụ:

- Phơ-ri-đơ-rích ăng-ghen, Vơ-la-đi-mia I-lích Lê-nin.
- Mát-xcơ-va, I-ta-li-a, An-giê-ri.
2. Tên cơ quan, tổ chức, đoàn thể nước ngoài

2.1. Trường hợp dịch nghĩa: Viết theo quy tắc viết tên cơ quan, tổ chức, đoàn thể Việt Nam.

Ví dụ:

- Trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Mát-xcơ-va mang tên Lô-mô-nô-xốp.
- Viện Khoa học Giáo dục Bắc Kinh.
2.2. Trường hợp viết tắt: Viết nguyên dạng viết tắt. Tuỳ từng trường hợp, có thể ghi thêm tên dịch nghĩa hoặc ghi thêm tên nguyên dạng không viết tắt

Ví dụ:

WB (Ngân hàng Thế giới), hoặc WB (World Bank).
pink
13-06-10, 15:19
Tất cả chỉ là một mớ quy định thôi. Tụi mày còn lôi cái này ra để dí vào mặt nhau đến bao giờ nữa. Đừng có đắm đuối vào mấy cái quy tắc này kia để ra vẻ ta đây là người chữ nghĩa nữa.
Gái em
13-06-10, 16:51
Anh Pink ơi, cái mẹt này dùng để nói chuyện chấm phẩy lâu rồi mà anh.
pink
13-06-10, 18:40
Anh Pink ơi, cái mẹt này dùng để nói chuyện chấm phẩy lâu rồi mà anh.

Ờ ý anh nói bọn xưa cũ, chứ không nói em. Bọn thăng Long Sen mới gọi là phò. Nhiều lúc nó không biết thế nào là ngữ pháp là chính tả, nhưng cứ tự tin cho nó là chuẩn mực, rồi treo dốt người khác. Rất khọng khạnh. Anh ghét.
xam
14-06-10, 12:09
Đầu tiên là chấm phẩy và dấu cách. Trong tiếng Việt, dấu chấm, phẩy, chấm than, hai chấm... được đặt ngay sát từ đứng trước nó. Sau đó cách ra một cái rồi mới viết từ tiếp theo. Không nên nói là cách ra rồi mới muốn chấm vì tiếng Pháp nó thế. Tớ xin lỗi, không chấp nhận lời biện minh đấy được vì ta đang viết tiếng Việt chứ không phải là tiếng Pháp.


Mình thấy tiếng pháp có thế đâu. Trong tiếng pháp, họ phẩy, chấm xong rồi mới cách. Còn với dấu hai chấm thì họ cách ra rồi mới hai chấm, sau rồi lại cách ra để viết tiếp.

Depuis trente ans, la France connaît une augmentation du poids de la dépense publique et une explosion de sa dette : en trente ans, celle-ci est ainsi passée de 21% du PIB à 78% du PIB en 2009. Une situation qui s’est en outre fortement
link http://www.performance-publique.gouv.fr/accueil/detail-de-la-une.html?actu=51&cHash=549452baaf

ps: bác nào cho em hỏi việc Mây viết "tiếng Pháp", "tiếng Việt " có đúng không? em thấy phải viết là "tiếng pháp", "tiếng việt".

Sau khi xem báo Nhân dân thì thấy họ viết là "tiếng Việt ".

Trong tiếng pháp thì người ta không viết hoa thế. Ví dụ người ta viết là "français" (tức là tiếng pháp), chứ người ta không viết "Français".