R&D và sở hữu trí tuệ

Gaup
25-08-05, 01:45
Trưa nay đi ăn với Atula, hai thằng có tranh luận về việc bảo vệ sở hữu tài sản tư nhân, kể cả tài sản trí tuệ, là một trong các yếu tố quan trọng giúp thúc đẩy phát kiến và tăng trưởng. Bác Atula có nói là phương Tây phát triển được một phần là do người ta sớm có ý thức bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Một phát minh mới được nhà vua/chính quyền bảo vệ khỏi bị sao chép, tác giả có thể thu lợi từ phát kiến của mình. Nhờ vậy, công chúng có phần thưởng để phát kiến hơn, do họ nhìn thấy cái quyền lợi được bảo vệ một cách hợp pháp. Em không đồng ý với cách đặt vấn đề của bác Atula, coi ý thức bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của các thể chế phương Tây là có trước, em thì nghĩ là thời tư bản sơ khai thiên hạ vẫn ăn trộm ý tưởng của nhau, và chỉ đến khi bắt đầu hàm lượng trí tuệ trong phát kiến trở nên cao đến một mức nhất định, những khoản lợi bị mất trở nên đủ lớn thì giới phát kiến mới gây ảnh hưởng với thể chế để tài sản trí tuệ của mình được bảo vệ.

Trả lời câu hỏi tại sao việc này chỉ diễn ra ở phương Tây mà không ở phương Đông, em cho rằng vấn đề nằm ở định hướng khác biệt. Phương Tây trọng khoa học, phương Đông trọng nhân học và cai trị hòa bình - bên Tây trọng thực hành, khám phá, khai khẩn và cải thiện môi trường sống, bên Đông trọng đọc sách nghiền ngẫm văn từ lịch sử để tìm lời giải cho các tình huống giao tiếp con người, với thiên nhiên thì chủ yếu là sống chung chứ không có ý thay đổi. Đấy là em nói rất rộng thế. Thế nên nghiên cứu thực hành nhiều ở phương Tây làm bật ra khoa học, phát kiến sáng tạo càng ngày càng trở thành một hành động chủ động có mục đích chứ không bị động nước đến chân mới nhảy như trước hay như ở phương Đông. Điều này dẫn đến việc hàm lượng kiến thức trong sản phẩm phương Tây càng ngày càng cao, và nhu cầu bảo vệ đầu tư thời gian và tâm lực vào nghiên cứu và phát triển sản phẩm càng sớm trở nên cấp bách. Nhà nước bám theo và bị buộc phải trao quyền sở hữu cho các phát kiến gia, chứ không phải nó tự nhiên có sẵn cái ý thức bảo vệ trong đầu.

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là một hành động thăng bằng không đơn giản (a fine balancing act). Một mặt nhà nước trao độc quyền sở hữu và khai thác thành quả trí tuệ cho nhà phát kiến, mặt kia nhà nước phải đảm bảo làm sao cơ chế định giá sản phẩm của chủ sở hữu phát kiến không quá tồi tệ làm hại người tiêu dùng. Có người sẽ nói là cứ để kệ thị trường tự quyết định, nhà phát kiến sẽ không thể định giá sản phẩm của mình quá cao, vì như thế sẽ không có ai mua. Nhưng đấy chỉ là những sản phẩm thông thường mà nhu cầu sử dụng chúng không bị quá cấp bách. Điều này không đúng với sản phẩm như thuốc thang có thể cứu mạng người.

Có thể thấy khi hàm lượng kiến thức trong sản phẩm không quá cao, chi phí để ngăn chặn việc người khác ăn cắp tài sản trí tuệ của mình cũng quá cao so với những khoản lợi bị mất nên thường người phát kiến không đua đòi vận động để tài sản trí tuệ của mình được bảo vệ. Đôi khi việc chia sẻ phát kiến trong một diện hẹp (gia đình, làng xóm) lại có lợi hơn cho người phát kiến, so với việc giữ lại cho riêng mình. Các làng nghề ở nông thôn là một ví dụ, thông thường xuất phát từ một phát kiến của một hay một số người rồi nhân rộng ra thành cả làng làm cùng việc đó. Trong những trường hợp như vậy, chuyển giao công nghệ giúp tối ưu hóa việc phân công lao động và sử dụng nguồn lực, mở rộng nguồn cung đủ lớn để đáp ứng các nhu cầu lớn trong xã hội, biến đơn vị địa lý thành một cái chợ đáng kể để người từ xa đến mà đánh hàng. Khi mà hàm lượng kiến thức trong sản phẩm cao lên, cũng đồng nghĩa với việc thời gian, công sức và tiền bạc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) cao hơn nhiều, thì lợi nhuận có thể thu được từ việc độc quyền kinh doanh sản phẩm mới đáng kể, và nhà phát kiến mới cần bỏ thêm tiền bạc và thời gian để secure cái quyền này cho mình.

Lúc trước đi học em rất thích industrial organization và có được học/đọc nhiều về regulations đối với các công ty dược phẩm lớn của Mẽo. Ai cũng biết các công ty này là bọn siêu lợi nhuận, nhưng có lẽ ít ai biết là chính phủ Mẽo kiểm soát rất chặt chẽ cơ cấu giá của các big pharmas. Lý do cái profit margin của các công ty này lớn như thế có nhiều, trong đó có nguyên nhân là R&D trong ngành dược phẩm rất tốn kém và có rủi ro cao. Mỗi loại thuốc có thể tốn đến cả tỷ đô tiền nghiên cứu phát triển thử xin giấy phép, chi phí không biết bao nhiêu là đủ; nhưng không có gì đảm bảo là một loại dược phẩm được nghiên cứu sẽ thành công cả. Một công ty lớn cùng lúc có thể nghiên cứu để phát triển 15 loại thuốc khác nhau và nếu chỉ 1 loại được tiếp thị thành công đã là chiến thắng. Giá thuốc đó sẽ cao vì nó không chỉ phản ánh chi phí đầu vào của một loại thuốc đó, mà còn hàm chứa chi phí nghiên cứu các loại thuốc khác mà công ty nghiên cứu phát triển.

Luật chống độc quyền và các luật khác quy định một tỷ lệ lợi nhuận nhất định để thông cảm cho đặc thù rủi ro cao của dược phẩm, và cách các công ty dược phẩm lớn làm để tránh né là thổi phồng chi phí nghiên cứu phát triển lên, vv và vv.

Nói nhiều chẳng qua chỉ để nói là chính phủ không thể chỉ chú tâm vào việc bảo vệ quyền sở hữu và khai thác của nhà phát kiến mà không đồng thời bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Sự tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ theo em là một hệ quả chứ không phải một nguyên nhân của tăng trưởng kinh tế phương Tây.

Em mời bác La đọc đoạn này:

http://en.wikipedia.org/wiki/Intellectual_property#History

Bác La để ý cho em hai đoạn sau này:

The early history of patents dates from the 15th century in England and Venice.

Copyright was not invented until after the advent of the printing press and wider public literacy. In England the King was concerned by the unfair copying of books and used the royal prerogative to pass the Licensing Act 1662 which established a register of licensed books and required a copy to be deposited with the Stationers Company.

và:

The purposes of laws dealing with exclusive rights have varied, but they all share in common the appearance of granting the "owner" of the exclusive rights a monopoly on copying or distribution of a protected form of "property". This was originally done to grant a boon to a king's favourite (with some positive advantages to the public, since often these grants were prerequisites before a merchant would undertake production).
Gaup
25-08-05, 01:59
Đoạn in đậm dưới đây đại khái tổng kết lại tranh luận của bác La và em.

A rationale for "intellectual property" therefore rests on incentive effects to overcome the free rider problem. This case asserts that without a subsidy that is afforded by exclusive rights, there is no direct financial incentive to create new inventions or works of authorship. However, as Wikipedia and Free software demonstrate, works of authorship can be written without direct financial incentives. Moreover, many important works were created before copyright was invented. One might argue that much more invention occurred after patents came into existence; however, one could also argue that patents were brought into law as the power and influence of industrial interests grew.
a-tu-la
25-08-05, 02:28
cảm ơn bác Gấu đã dìu dắt em trong chốn phồn hoa của Hoa Thịnh Đốn, lại không ngừng giới thiệu em với các yếu nhân ở đây. Cảm ơn bác nhiều.

Quay lại vụ tranh luận bữa trưa nay. Hiện em đang bị mụ già Phi-luật-tân ngồi soi em làm việc thế nào, nên em không có nhiều thời gian nói nhiều. Mong các bác khác có thời gian vào cho ý kiến truớc.

Em nêu vội dăm thiển ý thế này:

- xét cho cùng thì trong lịch sử tiến hóa cảu con người, cái gì cũng có thể cho là nội sinh cả, tức là tự nó rồi sẽ được đẻ ra không chóng thì chầy. Cái này thuộc hệ tư duy cho rằng các tiến trình lịch sử là các tiến trình tự nhiên, tự thân. Hệ quả của ý thức hệ này, em xin bàn lúc khác.

- Tuy nhiên, nếu lịch sử là tự thân, thì vai trò của các chủ thể nhận thức trong xã hội hiện tại là gì?

- có một sự khác nhau căn bản trong vai trò, ấy là tính tiên nghiệm và hậu nghiệm. Những anh phát triển tự nhiên là đi cùng lịch sử một cách tiên nghiệm, hiểu theo nghĩa ấy lịch sử là một quá trình tự nhiên. Nhưng có những anh lại tham gia vào lịch sử một cách hậu nghiệm, tức là những chủ thể có tri thức lịch sử. Anh ta biết được kinh nghiệm của quá trình lịch sử tự nhiên, và do đó có nhiệm vụ phải tác động vào lịch sử mà mình đang sống, và do đó, thay đổi nó.

- Vì vấn đề sở hữu trí tuệ đuợc đặt ra trong bối cảnh em đang ăn miến cua cùng Gấu, là một bối cảnh hậu nghiệm, nên em nhất định đứng trên quan điểm phải có sự can thiệp cụ thể vào quá trình sở hữu trí tuệ hiện nay ở Việt Nam. Em cho rằng, một nhà nước lẩn tránh trách nhiệm này là một nhà nuớc tồi, và một nhà nuớc không nhận ra trách nhiệm này là một nhà nuớc mông muội.

Em té cái đã.

P/S: Bác Gấu gọi em Hà cùng ăn với mình vào đọc nhá, để em theo được câu chuyện của mình. Còn anh H. chắc bận rồi.
Gaup
25-08-05, 03:07
Bác Atula, gọi con bé đấy vào đây làm gì? Mẹ, phải nói con bé đấy xấu thật bác em nhỉ. Bọn như thế khéo chỉ có mấy thằng Tây mùi gây gây râu hơi dài mới thích. Thế mà em thấy bác em cứ cọ chân nó suốt dưới gầm bàn. Thật bác em ăn tạp thế chứ em chịu.

Em thấy cái tranh luận này đúng là nói được cả từ hai bên thật. Em thì vẫn nghĩ nên để nhà nước là đầu tàu tạo ra, tài trợ và thu mua phát kiến. Nhưng mà thế nhà nước phải ngon cơ. Nhà nước nhà mình chán bỏ mẹ. Thôi cứ để em nghĩ thêm rồi xem có bác nào vào tham gia ý kiến không đã rồi ta tranh luận tiếp.

Bác làm việc đi.
nkali
25-08-05, 09:48
Nguyên văn bởi Gấu:
Phương Tây trọng khoa học, phương Đông trọng nhân học và cai trị hòa bình - bên Tây trọng thực hành, khám phá, khai khẩn và cải thiện môi trường sống, bên Đông trọng đọc sách nghiền ngẫm văn từ lịch sử để tìm lời giải cho các tình huống giao tiếp con người, với thiên nhiên thì chủ yếu là sống chung chứ không có ý thay đổi.

Ờ, quan điểm Đông phương không coi trọng thế giới thiên nhiên là đối tượng để khắc phục, mà như là thành phần để thực hiện sự hài hòa (harmony) trong vũ trụ.
.
a-tu-la
25-08-05, 10:10
Bác Gấu, em tưởng em nó thích nghe chuyện, thì bảo nó vào nghe nốt. Xấu đẹp quan trọng mẹ gì. Bác viết thế, nhỡ nó vào đây đọc, khổ thân nó ra không?

Mịa, lúc bác ngoắc chân nó, nhầm mẹ nó sang chân em làm em đang ngậm cái đầu tôm tý bắn phọt vào mặt bác gì ngồi đối diện. Bây giờ bác lại còn đổ cho em.


Bác Atula, gọi con bé đấy vào đây làm gì? Mẹ, phải nói con bé đấy xấu thật bác em nhỉ. Bọn như thế khéo chỉ có mấy thằng Tây mùi gây gây râu hơi dài mới thích. Thế mà em thấy bác em cứ cọ chân nó suốt dưới gầm bàn. Thật bác em ăn tạp thế chứ em chịu.

Em thấy cái tranh luận này đúng là nói được cả từ hai bên thật. Em thì vẫn nghĩ nên để nhà nước là đầu tàu tạo ra, tài trợ và thu mua phát kiến. Nhưng mà thế nhà nước phải ngon cơ. Nhà nước nhà mình chán bỏ mẹ. Thôi cứ để em nghĩ thêm rồi xem có bác nào vào tham gia ý kiến không đã rồi ta tranh luận tiếp.

Bác làm việc đi.
nkali
25-08-05, 10:24
a-tu-la viết,
Mịa, lúc bác ngoắc chân nó, nhầm mẹ nó sang chân em


Gấu viết,
Thế mà em thấy bác em cứ cọ chân nó suốt dưới gầm bàn.
Thế thành mối tình chân tay ba à?
Sất
25-08-05, 11:30
Atula có nói là phương Tây phát triển được một phần là do người ta sớm có ý thức bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Một phát minh mới được nhà vua/chính quyền bảo vệ khỏi bị sao chép, tác giả có thể thu lợi từ phát kiến của mình. Nhờ vậy, công chúng có phần thưởng để phát kiến hơn, do họ nhìn thấy cái quyền lợi được bảo vệ một cách hợp pháp. Em không đồng ý với cách đặt vấn đề của bác Atula, coi ý thức bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của các thể chế phương Tây là có trước, em thì nghĩ là thời tư bản sơ khai thiên hạ vẫn ăn trộm ý tưởng của nhau, và chỉ đến khi bắt đầu hàm lượng trí tuệ trong phát kiến trở nên cao đến một mức nhất định, những khoản lợi bị mất trở nên đủ lớn thì giới phát kiến mới gây ảnh hưởng với thể chế để tài sản trí tuệ của mình được bảo vệ.

Trả lời câu hỏi tại sao việc này chỉ diễn ra ở phương Tây mà không ở phương Đông, em cho rằng vấn đề nằm ở định hướng khác biệt. Phương Tây trọng khoa học, phương Đông trọng nhân học và cai trị hòa bình - bên Tây trọng thực hành, khám phá, khai khẩn và cải thiện môi trường sống, ).

Các bạn làm mình tức nghẹn hết cả họng, bảo sao Vìu ngày trước cãi đuổi nhau với bạn thừa chết thiếu sống thế.

Điểm tựa cho tư duy của bạn là một thứ suy nghĩ kiểu hoang đường huyễn tưởng. Do vậy, ko lắm được thực chất mặt đất với những người nông dân mọi rợ xứ Nam di, bạn rơi vào cái huyễn tưởng là văn minh đông tây song hành, có giá trị ngang nhau. Như kiểu bạn đưa ra số 4000 năm ra để ưỡn ngực trước thế giới. Bạn lấy số 4000 nước Âu lạc bạn so với so 200 của nước Mỹ . Sao bạn ko lấy số 4000 bạn so với số 20.000 của nước Châu phi đi.

Do vậy, mấy cái tranh cãi về sở hữu trí tuệ với đông tây tại sao của bạn và tu la là hết sức ngu xi.
CBN
25-08-05, 11:31
Ờ, quan điểm Đông phương không coi trọng thế giới thiên nhiên là đối tượng để khắc phục, mà như là thành phần để thực hiện sự hài hòa (harmony) trong vũ trụ.
Không phải chứ, người ta gọi là "Lợi Dụng" (To take advantage of the situation).


c*ó một sự khác nhau căn bản trong vai trò, ấy là tính tiên nghiệm và hậu nghiệm. Những anh phát triển tự nhiên là đi cùng lịch sử một cách tiên nghiệm, hiểu theo nghĩa ấy lịch sử là một quá trình tự nhiên.




Nhưng có những anh lại tham gia vào lịch sử một cách hậu nghiệm, tức là những chủ thể có tri thức lịch sử. Anh ta biết được kinh nghiệm của quá trình lịch sử tự nhiên, và do đó có nhiệm vụ phải tác động vào lịch sử mà mình đang sống, và do đó, thay đổi nó.

Hai cái này là không khác nhau trong lịch sử.

---------------------------------
(*) Đề nghị bé La nên viết cho đúng chính tả. :13: